De vereniging Leefmilieu is een onafhankelijke milieuorganisatie die zich inzet voor een groen en gezond leefmilieu. Onze kenmerken zijn: grote milieudeskundigheid en samenwerking met bewonersgroepen in heel Nederland.
Op deze website informeren we je over onze activiteiten. Wil je op de hoogte blijven, abonneer je kosteloos op onze nieuwsbrief of word lid.
 |
|
Bij de uitreiking van de tweede Marga Jacobs Milieuprijs, tijdens een bomvolle bijeenkomst in Het Badhuis in Nijmegen, kwam Geert Verstegen als winnaar uit de bus. De andere genomineerden waren Alfred Blokhuizen en Joke Kolthoff.
Geert Verstegen, voorzitter van het Brabants Burgerplatform en van de Milieuvereniging Land van Cuijk, ontving de prijs voor zijn inzet voor de vermindering van de milieudruk en van de overlast van de intensieve landbouw in Brabant. De jury was erg te spreken over zijn inzet en werkwijze: “De jury prijst de inzet en het doorzettingsvermogen van Geert, maar heeft bovenal waardering voor zijn nimmer stakende zoektocht naar verbinding. Geboren als boerenzoon zet hij zich nu in voor ‘minder beesten’, Geert zoekt niet de polarisatie maar gaat in gesprek met iedereen: van boeren tot gemeenten en van lokale gemeenschappen tot omwonenden.”
De andere genomineerden voor de tweede Marga Jacobs Milieuprijs waren Alfred Blokhuizen, voorzitter van Stichting SchipholWatch en de vereniging van omwonenden van Rotterdam Airport, die zich inzet voor de vermindering van vliegtuigoverlast en Joke Kolthoff, vrijwilliger bij de vereniging Meten=Weten. De vereniging doet metingen naar het gebruik en de verspreiding van pesticiden voor omwonenden van bloembollenteelten. Voor beide genomineerden had de jury veel lof.
Juryvoorzitter Margot Ribberink gaf aan dat de jury alle drie de kandidaten de prijs had gegund en onder de indruk is van hun inzet.
[Foto Duncan de Fey]
Lees hier ons hele persbericht
Bekijk hier een kort fotoverslag van de uitreiking (PDF)
.
Op zondag 18 januari 2026 vindt de uitreiking van de tweede ‘Marga Jacobs Milieuprijs’ plaats in Theater Het Badhuis in Nijmegen. Uit de inzendingen heeft de jury 3 kandidaten geselecteerd die voor de prijs in aanmerking komen.
Deze 3 genomineerden zijn Alfred Blokhuizen (voorzitter van Stichting SchipholWatch en de vereniging van omwonenden van Rotterdam Airport), Geert Verstegen (voorzitter van het Brabants Burgerplatform) en Joke Kolthoff (vrijwilliger bij de vereniging Meten=Weten).
Tijdens de prijsuitreiking op 18 januari wordt bekend wie van deze kandidaten de winnaar wordt van de tweede Marga Jacobs Milieuprijs. Zie ook de aankondiging in het bericht hieronder.
Lees hier ons hele persbericht
.
De nominaties zijn binnen en het juryproces is in volle gang. We kijken ernaar uit om aan het begin van het nieuwe jaar, zondag 18 januari 2026, de winnaar van de tweede Marga Jacobs Milieuprijs bekend te maken.
De feestelijke uitreiking zal plaatsvinden in theater Het Badhuis in Nijmegen. Het belooft weer een interessante en gezellig middag te worden. Houd deze middag vrij, zodat u erbij kan zijn.
Datum: zondag 18 januari 2026
Tijd: 14.15 - 16.45, met borrel na afloop
Locatie: Theater Het Badhuis, Daalseweg 262, 6523 CD Nijmegen
Toegang: gratis
Aanmelden: aanmelden via burgernetwerk@leefmilieu.nl
Theater Het Badhuis is met de bus vanaf Centraal Station Nijmegen goed bereikbaar, de bus stopt naast het theater.
Als je met de auto komt, dan kun je in de wijk rondom Het Badhuis een parkeerplek zoeken. Hou wel rekening met zones met betaald parkeren.
Lees hier meer over de Marga Jacobs Milieuprijs
.
De Europese Commissie heeft op 16 december een wetsvoorstel gepubliceerd dat de goedkeuringsprocedure voor bestrijdingsmiddelen versoepelt. Dit omvat onder andere:
1. Onbeperkte goedkeuringen. Voor de meeste actieve stoffen, met uitzondering van de meest gevaarlijke, zou de verplichte periodieke herbeoordeling (elke 10 tot 15 jaar) komen te vervallen. Daardoor zijn deze goedkeuringen in principe onbeperkt geldig. Nieuwe wetenschappelijke inzichten over schadelijke effecten van bestaande middelen worden dan niet meegenomen.
2. Langere uitloopperioden. De Commissie wil de zogenoemde uitloopperioden verdubbelen. Daardoor kunnen reeds verboden, zeer giftige pesticiden tot wel drie jaar extra gebruikt en verkocht worden.
3. Versnelde procedures voor alternatieven. Er komen eenvoudigere en snellere procedures voor de goedkeuring van biologische bestrijdingsmiddelen en alternatieven met een laag risico. Zo wil de Commissie de overgang naar duurzamere landbouw stimuleren. Volgens milieuorganisatie Pesticide Action Network Europe gebruikt de Commissie deze versnelde toelating van biologische middelen ‘als een Trojaans paard’ om de basis van de Europese bescherming tegen bestrijdingsmiddelen onderuit te halen.
Milieuorganisaties en wetenschappers hebben zeer grote bezwaren tegen deze voorstellen. De maatregelen zullen de bescherming van de volksgezondheid en het milieu ondermijnen. Het wetsvoorstel is nu in behandeling gebracht. De regels kunnen nog veranderen bij de onderhandelingen tussen de Europese Commissie, Ministerraad en het Europarlement. Er worden diverse campagnes gevoerd tegen deze versoepeling.
Als burger kun je protesteren door een bericht via de onderstaande link naar de Europese Commissie te sturen. Nieuwe campagnes zullen volgen!
Klik hier om je protestformulier in te vullen
Bekijk hier het wetsvoorstel van de Europese commissie
.
PFAS is overal en in ons allemaal. Op steeds meer plekken poppen haarden van PFAS op. De aard van de vervuiling is divers. De PFAS komt uit productieprocessen, is het gevolg van brandweeractiviteiten, is gekoppeld aan bestrijdingsmiddelen er zijn nog veel meer bronnen. Het effect is hetzelfde. PFAS maakt ons ziek en ongelukkig. Bodem, water en natuur worden dagelijks meer vergiftigd.
Samen met bezorgde omwonende Anneke van Veen organiseert Antoinette Verbrugge van Gezondheid op 1 een divers programma met sprekers over o.a. de toxicologische ‘nieuwtjes’, juridische kansen en hoe lobbypraktijken werken. Ook kun je kennismaken met PFAS-experts en hen vragen stellen. Daarnaast zijn er werksessies, is er gelegenheid voor het melden van wat je zoekt en voor het vinden van collega’s in je buurt.
U bent van harte uitgenodigd om kennis te maken, kennis te delen en te verkennen welk instrumentarium we nodig hebben om samen landelijk een vuist te maken.
Wat we in ieder geval gaan doen is het opstellen van een brief die je kunt aanreiken aan de politieke partijen in jouw gemeente voor de gemeenteraadsverkiezingen. Om eraan te herinneren dat alle gemeenten tijdens het VNG-congres in juni 2025 unaniem hebben ingestemd met een nationaal PFAS verbod, op productie, verwerking en producten.
Het wordt een inspirerende en motiverende middag. Na afloop ga je gesterkt naar huis, met het besef dat je deel uitmaakt van een brede en krachtige beweging!
datum: 23 januari 2026
tijd: 12.30 – 16.00, inlooplunch (gratis) vanaf 12.00 en na afloop borrel
locatie: Meeting House, Johan de Wittstraat 2, Dordrecht
toegang: Gratis
aanmelden: info@gezondheidop1.com cc ae.van.veen@kpnmail.nl
meer info: https://gezondheidop1.com/pfas-bijeenkomst
.
Landbouwminister Femke Wiersma incasseert de ene nederlaag na de andere: geen verruimde bemestingsnormen voor bepaalde delen van het land, geen rekenkundige ondergrens voor stikstof bij vergunningverlening en op 22 december werd duidelijk dat Brussel ook niet akkoord gaat met een nieuwe derogatie, een verruimde mestnorm voor Nederland. Eén succesje was er afgelopen september: de EU stemde, na een jarenlange lobby, in met het inzetten van Renure (recovered nitrogen from manure) als kunstmestvervanger. Renure is een verzamelnaam voor kunstmestachtige producten die gemaakt worden uit dierlijke mest.
De gangbare veehouderij en de agro-industrie willen graag aan de slag met Renure. Zogenaamd om het gebruik van stikstofkunstmest te verminderen, wat niet klopt omdat daarmee het gebruik van kunstmest hooguit wordt verplaatst (minder door de veehouder, meer door akkerbouwers die voorheen dierlijke mest gebruikten). De werkelijke reden is dat er in Nederland een gigantisch mestoverschot is en dat de vee-industrie hoopt om via de weg van Renure weg te kunnen blijven van de echte oplossing voor dit probleem: krimp van de veestapel.
Aan Renure zitten veel nadelen (die voor het gemak vaak verzwegen worden):
- - De productie van Renure is een chemisch proces en kost veel energie. Dit maakt het ook duur.
- - Renure is – net als stikstofkunstmest – geen gezonde mest: het is snelle stikstof zonder organische componenten en voedt het bodemleven niet.
Het toestaan van Renure in plaats van kunstmest is een nieuw geitenpad dat een echte oplossing voor het mest- en stikstofprobleem in de weg staat. Het is een nieuwe investering in een end-of-pipe oplossing en in een vorm van veehouderij waarvan we weten dat die niet kan blijven voortbestaan vanwege klimaat, natuur en dierenwelzijn.
Laten we hopen dat de nieuwe minister zijn of haar geld en invloed in Brussel gebruikt voor een echte transitie naar kringlooplandbouw. Dit kan door de veestapel in te krimpen, te werken aan een reductie van de import van veevoer en aan echt duurzame innovaties.
Bronnen:
- NRC, 30 april 2024: Geef de boeren een goede uitweg uit de mestcrisis, Jelle Silvius, WUR.
- Caring Farmers, 2 december 2025: Renure is geen oplossing – reactie op de open internet consultatie over de inzet van Renure
.
Naast het stikstofprobleem hebben we in Nederland inmiddels ook een waterkwaliteitsprobleem. Ons oppervlaktewater voldoet nog bijna nergens aan de Europese kwaliteitscriteria, zoals we die in 2000 in Europa in de Kaderrichtlijn Water (KRW) hebben afgesproken.
De KRW is mede op aandringen van Nederland in 2000 in Europa ingevoerd met de bedoeling dat in 2027 de waterkwaliteit in Europa weer op orde zou zijn. Nederland was in 
2000 nog goed op weg de waterkwaliteit te verbeteren, maar na de invoering van de KRW is de verbetering van de waterkwaliteit gestagneerd. Dat betekent dat we in Nederland nu nog maar 2 jaar de tijd hebben om te voldoen aan de KRW. Hete hangijzers hierbij zijn onder meer de stoffen die in het water komen door lozingen en uitspoeling vanuit de industrie, de landbouw, veeteelt en riolering. Denk aan stoffen zoals nitraten, fosfaten, pesticiden, PFAS, medicijnresten, microplastics.
Mocht het in die 2 jaar niet lukken de waterkwaliteit op orde te krijgen, dan kan Nederland hoge boetes vanuit Europa tegemoet zien. Ook kan dit leiden tot een vergelijkbare problemen met vergunningverlening zoals bij de stikstofcrisis.
In de discussie over de kwaliteit van het oppervlaktewater in Nederland staan meningen, fabels en economische belangen tegenover elkaar en is het vaak lastig de feiten boven water te krijgen. Om inzicht te krijgen in de feiten en fabels is de Factcheck Waterkwaliteit samengesteld door Advocaat van de Aarde, Waddenvereniging, MOB en Pesticide Action Network Netherlands.
De Factcheck Waterkwaliteit help om feiten en fabels te onderscheiden en biedt informatie over relevante en betrouwbare bronnen. Ook biedt het overzicht van wetenschappelijk onderbouwde weerleggingen van onjuiste claims en helpt het om meer inzicht te krijgen in de problematiek.
Kortom, voor alle bestuurders, politici en burgers een praktisch hulpmiddel om samen aan een betere kwaliteit van grond- en oppervlaktewater te werken. Ook kan de Factcheck waterkwaliteit een hulpmiddel zijn om bij de voor 2026 aangekondigde evaluatie van de KRW een eventuele versoepeling van de bestaande normen succesvol aan te vechten.
Bekijk hier de webversie van de Factcheck Waterkwaliteit
Lees hier de PDF-versie van oktober 2025
Bekijk hier meer informatie over de Kaderrichtlijn Water
.
Gemiddeld meer dan 7 soorten bestrijdingsmiddelen per bol, waaronder ook meerdere verboden bestrijdingsmiddelen, heeft PAN Nederland dit jaar in nieuw onderzoek gevonden. 
Àlle onderzochte gangbare bloembollen (14 monsters) bevatten PFAS-pesticiden. Een deel van deze bloembollen werd bij tuincentra als bij- en vlindervriendelijk verkocht. De betreffende tuincentra (Intratuin, Welkoop en Tuinland) hebben de bollen met verboden gif uit het schap gehaald.
In 2024 waren de onderzochte 13 bloembollen gemiddeld met 1,7 verschillende stoffen besmet, met een gemiddeld gehalte van 0,15 mg/kg. In 2025 waren de onderzochte 14 bloembollen met 7,2 verschillende stoffen besmet. Dat is 4 maal zoveel soorten bestrijdingsmiddelen als in 2024. Het gemiddelde gehalte bedroeg in 2025 0,99 mg/kg. Dat is 6 maal zoveel als in 2024. Vergeleken met 2024 is er dus sprake van een flinke toename. In twee monsters doorgemeten biologische bollen zijn geen bestrijdingsmiddelen gevonden. Daarbij bedroeg de detectielimiet 0,01 mg/kg.
Leefmilieu is van mening dat de tuincentra bloembollen zonder bestrijdingsmiddelen dienen te verkopen. Zolang dat niet het geval is kunnen consumenten onder meer via de webshops van Sprinklr (https://sprinklr.co/ ) en van Huiberts ( https://www.huibertsbloembollen.nl/ ) biologische bloembollen kopen.
Zie voor het onderzoek van PAN Nederland: https://tinyurl.com/bloembol2025
.
De Atlas Leefomgeving is een website van de Nederlandse overheid waar zeer veel informatie over de kwaliteit van de leefomgeving in Nederland is samengebracht. Op de website (atlasleefomgeving.nl) kunnen inwoners, beleidsmakers en onderzoekers informatie vinden over allerlei thema’s die invloed hebben op gezondheid, milieu en ruimtelijke ordening — zoals luchtkwaliteit, geluidsoverlast, waterkwaliteit, bodem, klimaat, energie en groenvoorziening. De informatie wordt regelmatig aangepast met de meest recente gegevens en steeds wordt gekeken met welke informatie de atlas uitgebreid kan worden. Zo zijn de geluidskaarten recent aangepast en is er een kaart toegevoegd over bijendiversiteit.
Het doel van de Atlas is om gegevens over de leefomgeving toegankelijk en begrijpelijk te maken voor iedereen. De informatie wordt weergegeven op interactieve kaarten, waardoor je eenvoudig kunt zien hoe schoon, gezond of veilig een bepaalde plek is en praktische buurtinformatie. Voer een adres in of kies op de kaart een plek en je krijgt een goed overzicht van de beschikbare informatie.
Een aanrader om deze website eens te ontdekken: https://www.atlasleefomgeving.nl/
.
Deze zomer deed de Stichting Reclame Code (SRC) uitspraak over de klacht van de Stichting Nederlandse Haarden- en Kachelbranche (NHK) tegen de houtstookcampagne van Stichting Milieu Centraal. De SRC constateerde geen overtredingen en wees de meeste klachten van de NHK af. Wel gaf de SRC aan Milieucentraal een vrijblijvend advies om op de website bij 2 punten wat meer duiding te geven.
Maar deze uitspraak kreeg een staartje. De NHK was niet blij met deze uitspraak stuurde een uitgebreide brief naar alle gemeenten met een eigen interpretatie van de uitspraak van de SRC en met kritiek op het vermeende beleid achter de houtstookcampagne, wat het transparante democratisch beleid zou ondermijnen. Ook bevatte de brief een pleidooi om te streven naar een toekomstbestendige houtstooksector, in plaats van het uitfaseren van houtstook.
Als reactie op de brief van NHK stuurde Stichting Houtrookvrij op hun beurt een brief naar alle gemeenten met de boodschap dat de brief van de
NHK een onjuiste voorstelling van zaken geeft, dat de SRC de klachten van de NHK grotendeels heeft afgewezen en dat er geen overtreding van artikel 5 van de Nederlandse Reclame Code is vastgesteld. Verder brengt Stichting Houtrookvrij in de brief nieuw onderzoek van TNO onder de aandacht dat 80% van de houtkachels in de praktijk aanzienlijk meer fijnstof uitstoot dan fabrikanten opgeven, wat relevant is voor de beoordeling een aanpak van de fijnstofproblematiek in woonwijken.
Andere partijen viel op dat de uitspraak van de SRC en de brief van de NHK aan gemeenten er beiden van uitgaan dat “er volgens het RIVM geen duidelijk wetenschappelijk bewijs is voor gezondheidsschade door houtstook”.
Als reactie hierop stuurde Inge Everhardus, arts Maatschappij & Gezondheid, mede ondertekend door de organisaties Scapeler, Leefmilieu, Comité Schone lucht en Clean AirNederland, een brief naar het RIVM, waarin zij aangeven dat de schadelijkheid van particuliere houtstook in het Schone Lucht Akkoord (SLA) wordt onderschat. Dit zou onder meer komen omdat de adviezen van gerenommeerde instanties, zoals de WHO, niet in het SLA worden meegenomen en dat de voortschrijdende wetenschappelijke inzichten in het SLA niet worden beschreven. Zij onderbouwen deze uitspraak met uitgebreide (nieuwe) informatie en bronnen.
Ook geven zij aan dat in het SLA niet duidelijk wordt dat de EU-lidstaten na 2030 zo snel als mogelijk de nieuwe WHO-luchtkwaliteitsnormen willen behalen en dat hiervoor een houtstookverbod noodzakelijk is. Daarmee zet het SLA gemeenten en burgers op het verkeerde been door te adviseren om te investeren in EcoDesign kachels en kachelfilters.
Zij eindigen hun brief met de stelling dat bestuurders en burgers recht hebben op de volledige informatie om zo betere keuzes te kunnen maken.
Zo kan het indienen van een klacht tegen een houtstoolcampagne leiden tot een stevige opschudding van het maatschappelijke debat over dit onderwerp.
Link naar Campagne Milieucentraal: https://tinyurl.com/MC-over-houtstook
Link naar uitspraak RCC: https://tinyurl.com/RCC-uitspraakNHK
Link naar brief van NHK aan gemeenten: https://tinyurl.com/brief-NHK-gemeenten
Link naar brief Houtrookvrij aan gemeenten: https://tinyurl.com/brief-houtstookvrij-gemeenten
Link naar brief aan RIVM met betrekking tot SLA: https://tinyurl.com/Brief-aan-RIVM-SLA
Link naar rapport TNO meetmethoden-EcoDesign-kachels: https://tinyurl.com/TNO-EcoDesign
.
Leefmilieu heeft begin september samen met acht natuurorganisaties een handhavingsverzoek tegen kaalkap van 1,6 hectare bos op landgoed Wisch (Terborg) ingediend bij de provincie Gelderland. De kaalkap is strijdig met het besluit van Rechtbank Arnhem van 19 december 2024 waarbij kaalkap door bosbeheerders boven 500 m2 niet meer is toegestaan. Toch werd op het landgoed Wisch in Terborg 1,6 hectare bos kaalgekapt zonder vergunning en openbaar ecologisch rapport. De provincie reageerde slechts dat er een “kapmelding” was ingediend en dat zij de boseigenaar op de zorgplicht uit de wet heeft gewezen. Een melding is echter geen omgevingsvergunning. Wijzen op de zorgplicht is veel te vrijblijvend.
Tot eind 2024 konden bosbeheerders kaalkap boven 500 m² uitvoeren onder een ministeriële gedragscode. Rechtbank Arnhem blokkeerde op 19 december 2024 die route. Kaalkap is geen onderhoud, maar een ruimtelijke ingreep met directe gevolgen voor beschermde soorten. Sinds 1 januari 2024 is daarvoor onder de Omgevingswet een vergunning én uitgebreid ecologisch onderzoek verplicht. De ecologische onderbouwing vanuit het beroep achtte de rechtbank Arnhem zo deskundig onderbouwd dat het zeer moeilijk wordt geacht om een omgevingsvergunning voor kaalkap boven de 500 m2 te krijgen.
Kaalkap, schermkap en bodembewerking maken meer kapot dan alleen bomen en bodem. Ook struiken en kruidlagen verdwijnen, met leefgebied voor vogels, insecten, amfibieën en zoogdieren. Herplant compenseert dat niet: een jong bos vervangt geen volwassen ecosysteem dat decennia nodig had om zich te ontwikkelen. De rechtbank erkende daarom dat zulke ingrepen direct gevolgen hebben voor soortenbescherming. Provincies zijn verplicht vergunningen af te geven, te toetsen en te handhaven
Eigenaar en beheerder van het betreffende kaalgekapte perceel is de familie Vegelin van Claerbergen van het landgoed Wisch in Terborg.
Lees hier het handhavingsverzoek: https://tinyurl.com/Handhaving-Kaalkap-Terborg
Zie ook ons eerdere artikel: https://tinyurl.com/Kaalkap-verleden-tijd
.
De voorbereidingen voor de Marga Jacobs Milieuprijs zijn alweer in volle gang. Op 18 januari 2026 zal de prijs voor de tweede keer uitgereikt worden.
De Marga Jacobs Milieuprijs is een tweejaarlijkse onderscheiding die wordt toegekend aan personen die zich op bijzondere wijze inzetten voor een beter leefmilieu. De prijs is ingesteld als eerbetoon aan de in 2020 overleden milieuactiviste Marga Jacobs, die als voorzitter van de vereniging Leefmilieu veel betekend heeft voor het ondersteunen van mensen die opkomen voor hun lokale leefomgeving.
> De termijn om uw milieuheld te nomineren voor de tweede Marga Jacobs Mileuprijs is inmiddels gesloten. <
Lees hier meer over de Marga Jacobs Milieuprijs
.
Het onkruidbestrijdingsmiddel glyfosaat is de afgelopen maanden volop in het nieuws geweest. Het middel wordt door boeren gebruikt bij de wisseling van teelten. Voordat ze een nieuw gewas inzaaien behandelen ze de grond met glyfosaat om resten van het vorige gewas en onkruid te verwijderen. Dat kost een stuk minder moeite en energie dan het mechanisch verwijderen van gewasresten en onkruid. Het leidt tot een beeld dat u misschien wel herkent als u in het vroege voorjaar door het landelijk gebied fietst: velden die geel zijn van de stervende planten.
Glyfosaat is omstreden omdat sommige wetenschappers vermoeden dat de stof kanker kan veroorzaken of stimuleren. Andere wetenschappers betwijfelen dit. Tegelijkertijd staat glyfosaat bekend als het meest gebruikte bestrijdingsmiddel. Er is dus ook veel geld gemoeid met de handel in glyfosaat. De belangen zijn groot.
De Wereldgezondheidsorganisatie heeft glyfosaat geclassificeerd als "mogelijk kankerverwekkend voor mensen". Wetenschappers van de Europese Unie en de Verenigde Staten hebben hun eigen beoordelingen uitgevoerd en komen tot de conclusie dat er onvoldoende bewijs is om glyfosaat als kankerverwekkend te classificeren. Hoe zit dat?
Helaas geeft wetenschappelijk onderzoek niet altijd eenduidige resultaten. In dit geval gaat het om onderzoek bij ratten die doelbewust worden blootgesteld aan glyfosaat. 
Er zijn studies die na blootstelling een lichte verhoging van het aantal tumoren in ratten laten zien, maar er zijn ook studies die dat niet laten zien. Om de resultaten van de rattenstudies te beoordelen wordt statistiek gebruikt. Het televisieprogramma Zembla ontdekte dat bij de Europese beoordeling van glyfosaat de verkeerde statistiek is gebruikt. Een groep van deskundigen die op verzoek van het Nederlandse College voor Toelating van Gewasbeschermingsmiddelen (Ctgb) naar deze statistiek heeft gekeken heeft inmiddels bevestigd dat de gebruikte statistiek rammelt. Toch willen het Ctgb en de Nederlandse overheid glyfosaat niet opnieuw beoordelen. Het blijft dus op de markt.
Daarnaast is afgelopen maand een nieuwe rattenstudie verschenen die laat zien dat glyfosaat in ratten (wederom) een lichte verhoging van het aantal tumoren veroorzaakt. Vooralsnog reageert het Ctgb terughoudend. Ze willen eerst de onderliggende gegevens bekijken. Wel heeft de Europese Unie aan de Europese Voedsel- en Warenautoriteit (EFSA) gevraagd om deze nieuwe studie op kwaliteit en relevantie te beoordelen. Als de studie standhoudt dan zou dit uiteindelijk kunnen leiden tot een verbod op glyfosaat. Maar zover is het nog lang niet. Het belooft een hete zomer te worden, vooral voor Bayer, de producent van glyfosaat.
Lees hier meer over het onderzoek van Zembla
.
Leefmilieu heeft samen met ruim 50 collega milieuorganisaties uit Europa de Europese Commissie opgeroepen om bij de herziening van de Europese Bio-economie Strategie niet alleen de economische efficiency mee te nemen, maar ook de ecologische en sociale duurzaamheid. In een bio-economie wordt koolstof uit fossiele olie en gas vervangen door koolstof uit plantaardig en dierlijk materiaal (biomassa), wat tot een onverantwoorde groei van de vraag naar de toch al schaarse biomassa leidt. De bio-economie riskeert daarmee de aantasting van de natuur en ook de sociale ongelijkheden verder te verergeren.
Essentiële ecologische functies biomassa
De veronderstelling dat biologisch afval en restmaterialen de biomassakloof kunnen overbruggen, is misleidend. Materialen die vaak "restmaterialen" worden genoemd, kunnen in feite essentiële ecologische functies vervullen. Zo vervullen zogenaamde bosresten een cruciale rol in de nutriëntenkringloop en in het behoud van habitats.
Circulair ontwerp producten
Gezien de beperkte hoeveelheid duurzaam beschikbare biomassa, is het absoluut noodzakelijk om deze hulpbronnen zo economisch en ecologisch efficiënt mogelijk te gebruiken. Van belang is dus er voor te zorgen dat de biomassa vooral wordt gebruikt voor hoogwaardige toepassingen zoals voedsel en materialen. Ook is het toepassen van de principes van de circulaire economie en circulair ontwerp bij de bio-economie van belang. Dat betekent minimaliseren van afval, het vergaand verlengen van de levensduur van materialen en producten, en het bevorderen van hergebruik en recycling. Biomassa mag niet worden verspild aan laagwaardige toepassingen zoals productie van bio-energie, papier- en houtproducten met korte levensduur, of veevoer voor industriële veeteelt.
Rechtvaardigheid centraal in de bio-economie
De EU dient niet haar tekort aan biomassa op te lossen door de import van biomassa uit het mondiale zuiden te verhogen. Dat is een aanpak die het risico met zich meebrengt dat grondstoffenwinning en exploitatie verder toenemen en historische onrechtvaardigheden en mensenrechtenschendingen in stand worden gehouden. Veel bio-economische scenario's voorzien in het veiligstellen van de biomassavoorziening door grootschalige import. Dit is een intensivering van sociale en ecologische onrechtvaardigheden.
Lees hier de oproep in het Engels (website Denkhausbremen)
Lees hier de Nederlandse versie (PDF)
.
10 Juni 2025 kondigden de organisaties Mobilisation en Leefmilieu aan om per week 10 nieuwe procedures tegen natuurvergunningen te starten. Dit omdat het inmiddels demissionaire kabinet geen enkele serieuze ambitie toont om het stikstofprobleem op te lossen. Sterker nog, de gekozen koers maakt de problemen ecologisch en juridisch alleen maar groter, want Wiersma dreigt een hogere grenswaarde van 1 mol voor de vergunningplicht in te voeren. In de praktijk betekent dit dat ca. 80% van alle bedrijven met stikstofemissies zonder vergunning kunnen uitbreiden. Hiermee wordt de stikstofkraan weer vol opengezet met niet alleen funeste gevolgen voor de Nederlandse natuur, maar ook met het grote risico dat opnieuw een grote groep bedrijven de illegaliteit wordt ingedreven indien deze maatregel sneuvelt bij de bestuursrechter.
Een week later, 17 Juni 2025, deden de organisaties Mobilisation en vereniging Leefmilieu in een brief aan de Tweede Kamer een voorstel om alsnog uit de stikstofimpasse te komen. Als de regering wordt gebonden aan de eerder gemaakte wettelijk vastgelegde afspraken in combinatie met een wettelijke norm voor grondgebonden veehouderij, zijn de twee organisaties bereid nieuwe procedures over PAS-melders op te schorten. Het hoger beroep tegen de Greenpeace-uitspraak wordt dan ingetrokken en Wiersma voert geen drempelwaarde in zonder een concreet reductieplan, zoals ook al in meerdere Kamermoties is vastgelegd.
De brief werd goed opgepakt in de Tweede Kamer en in de pers, maar een motie van wantrouwen haalde het niet. En dus blijft Wiersma doorgaan op de ingeslagen (doodlopende) weg. Inmiddels met steeds meer weerstand, want ook VNO-NCW en bouwend Nederland zijn helemaal klaar met het gebrek aan daadkracht van deze minister.
Lees hier het persbericht van 10 juni 2025
Lees hier het persbericht van 17 juni 2025
Lees hier de brief van MOB en Leefmilieu aan de Tweede Kamer
.
In april 2025 heeft Leefmilieu deelgenomen aan een informatiebijeenkomst over de voorbereiding van het ontwerp Nederlands Natuurplan (deadline 1 september 2026). Dit Natuurplan wordt opgesteld in het kader van de Europese Natuurherstelverordening (NHV), die in augustus 2024 in werking is getreden. Vooral door verzet uit de agrarische sector is de Europese verordening flink afgezwakt. Met de hakken over de sloot ging een meerderheid van de lidstaten akkoord. Nederland behoorde tot de groep van landen die tegenstemden.
Binnen twee jaar dient Nederland nu bij de Europese Commissie een ontwerpplan in te dienen waarin de doelstellingen voor 2030, 2040 en 2050 zijn opgenomen. Op EU-niveau is een algemeen doel geformuleerd: de lidstaten moeten tegen 2030 herstelmaatregelen treffen in ten minste 20 procent van de landgebieden en 20 procent van de zeegebieden van de Europese Unie. Tegen 2050 zijn zulke maatregelen van kracht voor alle ecosystemen waar natuurherstel nodig is. Een belangrijke voorwaarde is dat het plan open en transparant wordt ontwikkeld. Daardoor kunnen het publiek en de relevante belanghebbenden meedoen aan het proces.
Tijdens de bijeenkomst heeft Leefmilieu samen met de andere deelnemende milieu- en natuurorganisaties diverse vragen en aandachtspunten ingediend die van belang zijn bij het op te stellen Natuurplan. Na de zomer presenteert het kabinet de zogenaamde nulmeting (baseline) voor het natuurplan en komt er vervolgoverleg. In deze nulmeting is de stand van zaken over de huidige staat van Nederlandse natuur en bossen weergegeven. Op basis van deze nulmeting worden dan doelstellingen voor herstel en verbetering geformuleerd, waarop Leefmilieu vervolgens weer kan reageren.
Zie de website Levend Landschap (onderdeel Natuurherstelverordening) voor meer overheidsinformatie over het opstellen van het ontwerp Natuurplan
Lees hier de Europese Natuurherstelverordening (NHV) 2024
Vragen en antwoorden mbt NHV op website Levend Landschap
Meer over NHV op Website Levend landschap
.
17 juni 2025. MOB en vereniging Leefmilieu doen voorstel aan Tweede Kamer om uit impasse stikstof te komen, zijn bereid nieuwe zaken over PAS-melders op te schorten
Mobilisation en vereniging Leefmilieu doen vandaag in een brief aan de Tweede Kamer een voorstel om uit de stikstofimpasse te komen. Als de regering wordt gebonden aan de eerder gemaakte wettelijk vastgelegde afspraken in combinatie met een wettelijke norm voor grondgebonden veehouderij dan zijn de twee organisaties bereid nieuwe procedures over PAS-melders op te schorten. Het hoger beroep tegen de Greenpeace-uitspraak wordt dan ingetrokken en Wiersma voert geen drempelwaarde in zonder een concreet reductieplan, zoals ook al in meerdere Kamermoties is vastgelegd.
Lees hier de brief van MOB en Leefmilieu aan de Tweede Kamer
.
10 juni 2025. Na het uitblijven van een reactie op de brief die Leefmilieu en MOB 6 mei 2025 aan minister Wiersma stuurden, is het (helaas) tijd om weer stevig de juridische weg te bewandelen. Het inmiddels demissionaire kabinet toont geen enkele serieuze ambitie om het stikstofprobleem op te lossen. Sterker nog, de gekozen koers maakt de problemen ecologische en juridisch alleen maar groter, want Wiersma dreigt een hogere grenswaarde van 1 mol voor de vergunningplicht in te voeren. In de praktijk betekent dit ca. 80% van alle bedrijven met stikstofemissies zonder vergunning kunnen uitbreiden. Hiermee wordt de stikstofkraan weer vol opengezet met niet alleen funeste gevolgen voor de Nederlandse natuur, maar ook met het grote risico's van een geweldig grote nieuwe groep bedrijven de illegaliteit wordt ingedreven indien deze maatregel sneuvelt bij de bestuursrechter.
We hopen dat de nieuwe juridische procedures de politiek ertoe aanzet om de problemen nu werkelijk te gaan oplossen, zodat de natuur niet verder achteruit gaat, boeren uit hun onzekerheid gehaald worden en Nederland van het zogeheten ‘stikstofslot’ kan.
Lees hier het persbericht van 10 juni 2025.
.
6 mei 2025. Mobilisation en vereniging Leefmilieu hebben minister Wiersma vandaag een brief gestuurd met een uitnodiging voor overleg om nieuwe stikstofrechtszaken af te wenden. Zij noemen het plan Wiersma "aantoonbaar onmogelijk". Zij geven Wiersma twee weken de tijd om in gesprek te gaan met beide organisatiies.
Vrijdag 25 april stuurde minister Wiersma een brief aan de Tweede Kamer, met daarin de lang verwachte maatregelen om het stikstofprobleem op te lossen, dat Nederland al sinds de Raad van State uitspraak in 2019 over het PAS in de greep houdt. In de Kamerbrief wordt een reductiedoel voor landbouw genoemd van 42%-46% voor 2035 en 50% in de overige sectoren en een bufferzone van 250 meter rondom De Veluwe en de Peelgebieden. De maatregelen in de veehouderij blijven vrijwillig: geen gedwongen uitkoop of extensiveren.
Mobilisation en Vereniging Leefmilieu noemen de brief van Wiersma een ontkenning van de ecologische, juridische en economische realiteit, en verwijzen daarbij naar een berekening van Gispoint. In hun brief aan minister Wiersma roepen zij op de problemen in overleg op te lossen in plaats van weer nieuwe rechtszaken te moeten gaan voeren. Zij stellen een termijn van 2 weken aan de minister om in gesprek te gaan.
Lees hier het hele persbericht
Lees hier de brief aan minister Wiersma
Lees hier de stikstofnotitie van Gispoint
Link naar de kamerbrief van minister Wiersma
.
Op 11-4-2025 gaf Johan Vollenbroek van Stichting MOB een presentatie over de stand van zaken van de stikstofproblematiek in ons land. Hieronder een korte samenvatting:
Nederland kampt met een zware stikstofcrisis die zich uitstrekt over meerdere sectoren. Belangrijkste Nederlandse bronnen zijn de vee-industrie, mobiliteit, huishoudens, diensten, bouw en industrie. Structurele oplossingen blijven uit. Stichting MOB richt zich op de sectoren luchtvaart, industrie, vee-industrie en houtstook voor energie.
De intensieve veehouderij is verantwoordelijk voor het grootste deel van de ammoniak- en stikstofuitstoot, daarmee is Nederland koploper in Europa. Het probleem is dat de afgelopen 100 jaar de biodiversiteit met 85% is afgenomen. In 1995 is de Habitatrichtlijn van kracht geworden, maar nog steeds is er achteruitgang, vanwege de nog steeds toenemende stapeling van zuur in de bodem ten gevolge van stikstof, zwavel en andere zuurverbindingen. De zuurdepositie ligt in veel Natura 2000-gebieden nog steeds fors boven de wettelijke grenswaarden. 
De stikstofdepositie op Natura 2000 gebieden vanuit de Nederlandse bronnen is voor 76% afkomstig van de landbouw. Andere Nederlandse bronnen zijn mobiliteit (16%), huishoudens/ diensten/ bouw (5%) en industrie (3%). MOB geeft als oplossing aan het halveren van de stikstofuitstoot naar 2030 in alle sectoren: dat wil zeggen in de komende 5 jaar jaarlijks 10% per jaar. Dat wil zeggen in 2026 al 10% minder. Verder dient er een gestaffelde generieke korting op fosfaat- en dierenrechten te komen en een stop op de productierechtenhandel.
Naast de stikstofreductie dient er een actief beleid op het gebied van eiwittransitie (van dierlijk naar plantaardig) te worden uitgevoerd. Daarbij is het goed om de plannen van Urgenda ‘Landinzicht’ uit te voeren, inclusief eiwittransitie.
Naast de stikstofproblematiek dreigt ook de Kaderrichtlijn Water Nederland verder "op slot" zetten, door het niet halen van de waterkwaliteitsdoelstellingen (deadline 2027).
Eerder dit jaar presenteerde Johan deze stand van zaken ook al in een gesprek met de Commissie LVVN (Comissie Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur) van de tweede Kamer. Daarmee was deze presentatie ook een toelichting op de brief die MOB in januari naar premier Schoof stuurde.
Bekijk hier de presentatie van Johan
De brief van 20-01-2025 van MOB aan premier Schoof
Visie ‘Landinzicht’ van Urgenda
.
Rechterlijke uitspraken, verlopen deadlines en meer dwingen het kabinet om snel met oplossingen te komen. De hiervoor ingerichte ministeriële commissie heeft echter alweer vertraging aangekondigd….. een overzicht van de afgelopen maanden:
18 december 2024
Raad van State uitspraak Amercentrale en Rendac stelt dat intern salderen niet gebruikt mag worden in de voortoets van een project. De stikstofruimte die er in een vergunning zit, mag dus niet op voorhand gebruikt worden om de stikstofemissies van het nieuwe project ‘weg te strepen’ en daarmee te stellen dat er geen significante effecten zullen zijn. Voor elk project zelf moet beoordeeld worden of er significante effecten kunnen zijn! Hiermee zijn terugwerkend vele projecten van start gegaan zonder nieuwe vergunningen, terwijl dit wél had gemoeten. Er is voor elk nieuw project dus een beoordeling nodig, waar dit voorheen niet gedaan werd. Hiermee is een nieuwe groep bedrijven ontstaan die ten onrechte geen vergunning heeft, een nieuwe groep ‘PAS-melders’ dus.
27 januari 2025
Greenpeace wint rechtszaak tegen De Staat. De Nederlandse Staat handelt onrechtmatig door de verslechtering van de stikstofgevoelige natuur in Natura 2000-gebieden niet tijdig te stoppen en de wettelijke stikstofdoelen voor 2025 niet, en voor 2030 zeer waarschijnlijk niet, te halen. Dat volgt uit een uitspraak in een civielrechtelijke procedure bij de rechtbank Den Haag tussen Greenpeace en de Staat. De rechtbank beveelt de Staat zich aan zijn stikstofdoel voor 2030 te houden, wat betekent dat de Staat 50 procent van de oppervlakte van de stikstofgevoelige natuur uiterlijk op 31 december 2030 onder de grenswaarde/Kritische Depositie Waarde moet brengen. Daarbij moet de Staat voorrang geven aan de meest kwetsbare natuur. De rechtbank oordeelt dat de Staat dit vonnis direct moet uitvoeren, ook ingeval van hoger beroep.
14 februari 2025
Wiersma stelt dat een nieuwe ondergrens voor stikstof van 1 mol per hectare (factor 200 hoger dan huidige ondergrens) door de wetenschap ondersteund wordt. Al heel snel laten wetenschappers weten dat dit niet het geval is. Er is veel discussie over deze ondergrens. Het rapport van de wetenschappers die het voorstel beoordeeld hebben, houdt de minister geheim. Geen discussie is er over het feit dat de stikstofuitstoot hiermee zou toenemen en dus de belasting op de Natura2000 gebieden ook. Waar die stikstofruimte vandaan zou moeten komen is een groot vraagteken.
28 februari 2025
Einddatum ‘legalisatieprogramma PAS-meldingen’. Dit programma is mislukt. Er is geen legalisatie tot stand gekomen. Hiermee staat de weg open om handhavingsverzoeken te doen voor bedrijven die met een PAS-melding in werking zijn. Maar minister Wiersma had een nieuw wetsvoorstel naar de Raad van State gestuurd voor advies….
10 maart 2025
Raad van State fileert dit wetsvoorstel (legalisering PAS-projecten) van Wiersma:
- Er wordt niet duidelijk gemaakt waar de stikstofruimte vandaan moet komen voor de legalisering. Bronmaatregelen ontbreken;
- Voorstel is onvoldoende concreet: maatregelenpakket om doelstellingen te halen ontbreekt;
- Term ‘legaliseren’ wordt in wetsvoorstel op twee manieren uitgelegd;
- Gesuggereerd wordt dat door deze wetswijziging het weigeren handhavend op te treden bij bedrijven met een PAS-melding stand zal houden bij de rechters. De Raad van State betwijfelt dit zeer.
We kunnen alleen maar hopen dat de plannen die de nieuwe, speciale ministeriële commissie opstelt van hogere kwaliteit zijn dan wat er tot nu toe uit de hoge hoeden getoverd is.
.
Op 16 januari 2025 deed het CBb (College van Beroep voor het bedrijfsleven) uitspraak over het beroep van PAN Europe tegen de goedkeuring van het pesticide Dagonis door het Ctgb (College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden). De beoordeling van Dagonis door het Ctgb moet opnieuw.
PAN Europe be
streed de toelating van Dagonis, omdat het Ctgb nieuwe wetenschappelijke informatie over de hormoonontregelende eigenschappen van het ingrediënt difenoconazool niet had meegenomen in de beoordeling. Het Ctgb en de toelatingshouder BASF waren van mening dat die nieuwe informatie bij deze toelating niet meer aan de orde hoefde te komen.
Bij de motivering van het besluit verwees het CBb naar de eerdere uitspraken van het Europees hof over deze zaak op 25 april 2024. Dat stelde, naar aanleiding van de vragen van het CBb, dat bij de toelating van een middel rekening moet worden gehouden met alle beschikbare wetenschappelijke en technische kennis die tot op het moment van besluitvorming op het bezwaarschrift, beschikbaar is. Zie ook ons eerdere artikel over deze zaak.
Deze uitspraak van het CBb heeft grote gevolgen voor het werk van het Ctgb en voor de toelating van pesticiden in Nederland. Het Ctgb moet nu voortaan alle beschikbare technische en wetenschappelijke kennis meenemen, tot op het moment van het 
besluit op een bezwaarschrift.
Ook kan het Ctgb de beoordeling van specifieke eigenschappen van de werkzame stoffen in pesticiden niet langer achterwege laten met het argument dat die eigenschappen bij de toelating van de werkzame stof al door de Europese Commissie zijn beoordeeld.
Lees hier de uitspraak van het CBb over deze zaak
Zie ook ons eerdere artikel: Europees hof: Nederlands toelatingsbeleid pesticiden deugt niet
.
Een vergunning en natuurtoets zijn verplicht voor lelievelden die worden bespoten en bij Natura 2000 liggen. Dat volgt uit de uitspraak van de rechtbank Noord-Nederland van 6 maart jl over een zaak die het burgerinitiatief Meten=Weten heeft aangespannen tegen de provincie Drenthe.
In 2022 heeft Meten = Weten de provincie Drenthe gevraagd het gebruik van bestrijdingsmiddelen te handhaven bij lelieteelt aan de Pastoorzandweg in Geeuwenbrug. Deze percelen liggen bij de Natura 2000-gebieden het Drents-Friese Wold en het Leggelderveld. Meten=Weten gaf in haar handhavingsverzoek aan dat gebruik van bestrijdingsmiddelen bij het telen van lelies negatieve effecten kan hebben op Natura 2000-gebieden, en dat daarom een vergunning verplicht is. De provincie Drenthe gaf als verdediging aan dat het teeltseizoen bijna voorbij was en de lelies geoogst. Echter de rechter gaf in zijn uitspraak aan dat lelieteelt als wisselteelt plaatsvindt en dat het daarom aannemelijk is dat op het genoemde perceel in de toekomst opnieuw lelieteelt zal plaatsvinden. Een negatief effect door bespuitingen op de naastgelegen Natura 2000-gebieden kan niet op voorhand worden uitgesloten. Dan is er een vergunningplicht vereist, volgens de uitspraak van de rechtbank. De rechtbank ging niet mee in het verweer van de provincie dat lelieteelt onder bestaand agrarisch gebruik valt. Volgens Meten=Weten heeft deze uitspraak niet alleen effect op sierteelt, maar op alle teelten waar bestrijdingsmiddelen worden gebruikt en deze negatieve effecten kunnen hebben op Natura 2000-gebieden. Alle telers die bestrijdingsmiddelen willen gaan gebruiken moeten nu een aanvraag doen voor een vergunning. De provincie moet dan een ontwerpbesluit ter inzage leggen, waarmee alle omwonenden vooraf inzicht krijgen waar lelies geteeld worden. Zij kunnen dan een zienswijze indienen en bezwaar maken, aldus Meten=Weten.
Leefmilieu vindt dat een vergunningplicht bij alle percelen rond Natura 2000-gebieden waar bestrijdingsmiddelen worden gebruikt, dient te gelden.
Lees hier de uitspraak van de Rechtbank Noord-Nederland
.
De brancheorganisatie Vereniging van Bos-en Natuurterreineigenaren (VBNE) heeft begin maart haar hoger beroep bij de Raad van State tegen de uitspraak van rechtbank 
Gelderland inzake een verbod op kaalkap van bos ingetrokken. De minister van LNNV had kaalkap tot 2 hectare als bosbeheersmaatregel aanvankelijk goedgekeurd, als onderdeel van de Gedragscode Soortenbescherming Bossen. Een groep milieu- en natuurorganisaties waaronder Leefmilieu ging hiertegen met succes in beroep, waarop de VBNE hoger beroep instelde. Waarom de VBNE het hoger beroep nu heeft ingetrokken is niet bekend. Mogelijk omdat de brancheorganisatie inschat dat hoger beroep niet te winnen valt door de sterke ecologische argumenten van de milieu- en natuurorganisaties. Door de intrekking dienen boseigenaren voor kaalkap voortaan een officiële natuurvergunning bij provincies aan te vragen. Hierdoor hebben belanghebbenden voortaan ook de mogelijkheid tot inspraak over eventuele kaalkap. Het verkrijgen van een vergunning voor kaalkap door boseigenaren is echter aanzienlijk moeilijker geworden, nu de rechtbank Gelderland de ecologische bezwaren tegen kaalkap en de schadelijke effecten voor de biodiversiteit gegrond acht. Leefmilieu is erg blij met de intrekking van het hoger beroep. Kaalkap werd door de bosbouwsector vreemd genoeg voorgesteld als natuurbeschermingsmaatregel. Dat is nu verleden tijd. Terreinbeheerders en boseigenaren kunnen met zogenoemde selectieve kap hun bossen veel natuurvriendelijker beheren, stelt Leefmilieu. Daarbij wordt een enkele boom selectief gekapt, en geen vlaktes tot 2 hectares tegelijk. Selectieve kap levert veel minder schade voor de natuur en levert juist meer biodiverse bossen op.
Zie ook ons artikel: Natuurorganisaties winnen rechtszaak tegen kaalkap
Lees ook het rapport: Ecologische effecten van vlaktekap op de kwaliteit van bosecosystemen
.
In Gelderland zijn telers van bloembollen niet welkom in de buurt van Gelderse drinkwatergebieden. Provinciale Staten van Gelderland hebben begin februari besloten deze bedrijven te weren, omdat bij deze teelt veel bestrijdingsmiddelen gebruikt worden. Vervuiling van grondwater is dan een risico. Biologische telers zijn nog wel welkom. Leefmilieu vindt dat dit besluit navolging verdient in andere provincies. Bij de bollenteelt worden veel bestrijdingsmiddelen gebruikt. Veel meer dan in gemiddeld in de tuinbouw aangezien bloembollen niet als voedsel worden gebruikt.
.