De vereniging Leefmilieu is een onafhankelijke milieuorganisatie die zich inzet voor een groen en gezond leefmilieu. Onze kenmerken zijn: grote milieudeskundigheid en samenwerking met bewonersgroepen in heel Nederland.
Op deze website informeren we je over onze activiteiten. Wil je op de hoogte blijven, abonneer je kosteloos op onze nieuwsbrief of word lid.
 |
|
Op 26 juni 2026 heeft de Nederlandse regering het Ontwerp Natuurplan gepubliceerd. Het Ontwerp-Natuur(herstel)plan is het nationale plan waarin Nederland de Europese afspraken uit de EU Natuurherstelverordening vertaalt. Het plan brengt in kaart wat nodig is (boven op bestaande maatregelen) om ecosystemen te herstellen, bossen te versterken en stedelijk groen uit te breiden tot 2030 en verder, zodat zij voldoen aan de doelen die in de Europese verordening zijn gesteld. In het Ontwerp-Natuurplan ligt de focus op de doelen voor 2030, met bijzondere aandacht voor het herstel van Natura 2000-gebieden. Het Nederlandse Ontwerp-Natuurplan wordt uiterlijk 1 september 2026 ingediend bij de Europese Commissie. Na de indiening start het proces van inspraak en participatie in Nederland. In oktober 2026 wordt een publieksconsultatie gehouden waarbij burgers en experts kunnen reageren op het Nederlandse Ontwerp Natuurplan. De Commissie voor de milieu-effectrapportage zal in aansluiting op de inspraak het milieu-effectrapport dat bij het ontwerpplan hoort, beoordelen en van commentaar voorzien. Uiterlijk zes maanden na indiening van het Ontwerp-Natuurplan ontvangt het rijk een reactie vanuit de EU op het ontwerp Natuurplan. Het definitieve Natuurplan wordt op 1 september 2027 ingediend bij de Europese Commissie.
Klik hier voor meer informatie over de publieksconsultatie op de website van het Levend Landschap
Download hier het Ontwerp Natuurherstelplan
.
Om de Europese Natuurherstelverordening in Nederland goed te kunnen uitvoeren, moet de Omgevingswet worden aangepast. Voor de uitvoering van de verordening moet duidelijk zijn welke taken, bevoegdheden en instrumenten het Rijk, de provincies en andere overheden hebben. Daarom worden bestaande taken, bevoegdheden en instrumenten aangepast en aangevuld. Tot 18 augustus 2026 kan via een consultatie worden ingesproken op de Uitvoeringswet Natuurherstelverordening.
Link naar de pagina waar u kunt inspreken
.
‘Kabinet haalt Nederland van het stikstofslot’ is de belofte die werd gedaan toen landbouwminister van Essen op 26 juni het uitgebreide maatregelpakket voor landbouw, natuur en stikstof bekend maakte. ‘Haalt het kabinet Nederland van het stikstofslot?’ was de vraag die vervolgens in de media van alle kanten werd belicht.
MOB en Greenpeace, belangrijke partijen in het stikstofdossier, zien beiden positieve onderdelen in de voorgestelde aanpak, maar denken dat het toch niet voldoende is om het stikstofslot op te heffen. Doelstellingen worden naar achteren geschoven (en daarmee wordt bijvoorbeeld het vonnis in de Greenpeace zaak genegeerd), de aanpak is nog steeds grotendeels vrijwillig (en daarmee lastig juridisch hard te maken). Ook Leefmilieu ziet dit als een grote tekortkoming in de plannen.
Ook bij andere spelers zijn de meningen verdeeld: veel boeren en hun organisaties vinden de plannen veel te ver gaan, met name de voorgestelde norm voor grondgebondenheid (2,6 koeien per ha) en de bufferzones rondom een aantal Natura 2000 gebieden stuiten op weerstand (vooral waar deze 1000 meter breed worden). De agrarische jongeren zijn overigens positiever dan de oudere generatie boeren.
De natuurorganisaties zijn overwegend positief, vooral omdat het belang van structureel natuurherstel wordt onderkend en er veel financiële middelen komen voor natuurbeheer. Verder waarderen zij de voorstellen voor een samenhangende aanpak van natuur, landbouw en stikstof. Eindelijk wordt ingezien dat een integrale benadering nodig is.
De partijen in de Tweede Kamer kregen op 1 juli de kans om hun zegje te doen over de plannen. De discussie verliep zoals wel vaker: de rechterzijde is van mening dat boeren te hard geraakt worden en willen versoepelingen. Aan de linkerzijde is de gedachte dat het pakket misschien maar net voldoende is en dat het dus zeker niet minder mag worden. Ook minister Van Essen is die mening toegedaan.
Of de plannen écht voldoende gaan bijdragen aan natuurherstel en ertoe leiden dat provincies weer natuurvergunningen kunnen afgeven, zal vooral afhangen van de verdere uitwerking en uitvoering. In onze nieuwsbrief zal daar regelmatig aandacht voor zijn!
Zie ook artikel op website MOB
.
Dit was de kop van een artikel in de Gelderlander van 2 juli 2026. Zeven Wageningse wetenschappers deden uitgebreid onderzoek naar de vaak gebruikte (c.q. misbruikte) claim (door boeren en de agro-sector) dat Nederlandse boeren een fors deel van de wereldbevolking zouden voeden met hun producten. 
De wetenschappers concluderen dat hier niets van klopt en stellen vast dat Nederland per saldo juist meer voedingsstoffen importeert dan exporteert. De nettobijdrage van Nederland aan de wereldwijde voedselvoorziening is heel beperkt, we zijn juist voor de voeding van ons vee en van onszelf voor een heel groot deel aangewezen op het buitenland. De landbouw gebruikt in eigen land 1,6 miljoen hectare grond, maar legt daarnaast beslag op 4,7 miljoen hectare grond in het buitenland. Die grond is met name nodig voor de teelt van gewassen die als veevoer gebruikt worden.
De uitkomsten zijn een steun in de rug van de kabinetsplannen voor de aanpak van landbouw en stikstof. Imke de Boer, één van de auteurs, zegt: ‘Het argument van voedselzekerheid wordt vaak ingezet om het huidige systeem in stand te houden, uit ecologisch oogpunt is het onvermijdelijk dat we in Nederland minder vee gaan houden’.
Klik hier voor informatie bij universiteit Wageningen
.
Zoals waarschijnlijk bekend is PFAS een verzamelnaam voor per- en polyfluoralkylstoffen. Dit zijn stoffen die door de mens gemaakt zijn en onbedoeld ook in het milieu terecht komen. Omdat deze stoffen daar vrijwel niet afbreken hopen ze zich op in het milieu en ons lichaam.
TFA (trifluorazijnzuur) is de kleinste van deze PFAS-stoffen en is het meest wijdverspreid in het milieu, ons voedsel en ons drinkwater.
TFA komt zoveel voor in het milieu, omdat het een afbraakproduct is van andere PFAS, zoals de PFAS-pesticiden die we in grote hoeveelheden gebruiken. Ook de synthetische koudemiddelen in airco's en koelkasten die weglekken in het milieu breken af tot TFA. Verder wordt het geloosd bij industriële processen en is het een afbraakproduct van bepaalde fluorhoudende medicijnen.
Daarbij komt dat TFA een erg klein en mobiel molecuul is, dat ontzettend makkelijk oplost in water, en zich op die manier razendsnel via regenwater, oppervlaktewater en grondwater in het milieu kan verspreiden. Omdat TFA maar moeilijk uit het water te zuiveren is, vormt het een groot probleem voor drinkwaterbedrijven. Ook problematisch is dat TFA nauwelijks afbreekt en zich daardoor kan ophopen in ons milieu, ons water en ons voedsel.
Lang is gedacht dat TFA niet zo gevaarlijk en ongezond is als de andere PFAS-stoffen, maar uit een uitgebreide beoordeling van de ECHA (Europees Agentschap voor Chemische Stoffen) blijkt nu dat TFA wel degelijk heel schadelijk is. TFA blijkt onder meer schadelijk voor de ontwikkeling van het ongeboren kind, onze vruchtbaarheid en ons immuunsysteem.
De ECHA stuurt deze bevindingen nu naar de Europese commissie die moet bepalen hoe dit gaat doorwerken in de Europese wet- en regelgeving.
De beoordeling van de ECHA bevestigt hiermee de zorgen die er al waren naar aanleiding van eerdere onderzoeken over de risico’s van TFA en de snelle toename daarvan in het milieu. Daarmee zet deze beoordeling extra druk op het proces van uitfaseren van alle PFAS-producten en synthetische koelmiddelen in Europa, want hoe minder daarvan in het milieu komen, hoe minder extra TFA gevormd kan worden. Ook moet er nu aangescherpte normstelling komen, bijvoorbeeld voor de hoeveelheid TFA die in drinkwater mag zitten. In Nederland is TFA al eerder bestempeld als Zeer Zorgwekkende Stof en zijn de indicatieve drinkwaterrichtwaarden voor TFA verlaagd, daar moet nu opnieuw naar gekeken worden.
TFA krijgen we vooral binnen via ons voedsel en drinkwater. Ook kan het in producten zitten zoals anti aanbakpannen, bakpapier, cosmetica, regenkleding, geïmpregneerde tapijten.
De hoeveelheid TFA die je binnen krijgt zou je kunnen beperken door onbespoten (biologisch) voedsel te eten en door producten waar TFA in kan zitten te vermijden. Blijf wel kraanwater drinken, want de hoeveelheid TFA in kraanwater is in Nederland ruim onder de norm.
Lees meer achtergrond informatie over TFA in water in de literatuurstudie van Falkena, Deltares (december 2025) naar het vóórkomen en mogelijke bronnen van trifluorazijnzuur (TFA) in Nederland.
.
De omgevingsdienst Groene Metropool (eerder Omgevingsdienst Regio Nijmegen) is verantwoordelijk voor vergunningverlening, toezicht en handhaving op bedrijventerrein TPN West.
TPN-West staat voor Trade Port Nijmegen West en is een van de grootste aaneengesloten bedrijventerreinen van Nederland. Het strekt zich uit over Nijmegen-West, de Waalhaven bij Nijmegen en de gemeente Beuningen
Bedrijven in dit gebied kunnen invloed hebben op de leefomgeving van omwonenden, bijvoorbeeld door geluid, geur of uitstoot. Ook als er klachten zijn over bedrijven worden die behandeld door de Omgevingsdienst.
De Omgevingsdienst wil graag omwonenden van het bedrijventerrein goed informeren en nodigt omwonenden daarom uit om deel te nemen aan een korte enquête. Leefmilieu vindt dit een goed initiatief en een goede stap in de verbetering van de communicatie tussen de omgevingsdienst en de omwonenden.
Ben je omwonende van TPN-west vul dan de vragenlijst van de omgevingsdienst Groene Metropool in.
.
Op vrijdag 29 mei jl. was het 7 jaar geleden dat de PAS-uitspraak werd gedaan door de Raad van State. Sindsdien is er weinig gedaan om de stikstofcrisis, die ontstond als gevolg van die uitspraak, op te lossen. Valentijn Wösten vond het daarom tijd om een goede analyse van de achtergronden van deze impasse te maken en schreef het onderzoeksessay: De stikstofimpasse, verklaring en uitweg.
Het boekje is op 28 mei aangeboden aan de Kamerleden Laura Bromet van PRO (GroenLinks – PvdA) en Anne-Marijke Podt van D66.
De belangrijkste conclusie op basis van de analyse: de handel in dier- en fosfaatrechten zorgt ervoor dat het aantal veebedrijven in Nederland weliswaar gestaag afneemt, maar dat het aantal koeien vrijwel gelijk blijft, en dus ook de bijbehorende mestproductie. Het is daarom noodzakelijk een einde te maken aan deze handel in rechten!
Dit is ook het advies dat hij meegaf aan de Kamerleden, zij moeten immers over een maand de stikstofaanpak van de nieuwe minister van landbouw, Van Essen, beoordelen.
Gelijktijdig met het onderzoeksessay is ook de website Stikstofwoordenboek.nl gelanceerd.
Lees hier het onderzoeksessay van Valentijn Wösten: De Stikstofimpasse verklaring en uitweg
Link naar het stikstofwoordenboek: Stikstofwoordenboek.nl
.
Leefmilieu heeft een nieuwe voorzitter. Tijdens de afgelopen Algemene ledenvergadering van 10 april is Anne Jansen unaniem gekozen tot nieuwe voorzitter van Leefmilieu. Anne volgt daarmee Claudia van Steen op, die sinds het overlijden van Marga Jacobs de functie van voorzitter vervulde. Claudia blijft nog wel penningmeester van Leefmilieu.
Hieronder stelt Anne zich persoonlijk aan u voor.
Anne Jansen
Graag stel ik mij voor als nieuwe voorzitter van Vereniging Leefmilieu. Mijn naam is Anne Jansen, ik ben 67, getrouwd met Jan en ik woon in Dieren (nog tot eind dit jaar, daarna wordt het Hoog-Keppel). Ik ben bijna een jaar met pensioen en daarmee ontstaat de mogelijkheid mij in te zetten voor Leefmilieu. Bijna mijn hele werkzame leven was ik in dienst van de overheid met name in relatie tot ontwikkeling van het landelijk gebied. De laatste jaren was ik de beleidsadviseur stikstof bij de provincie Utrecht. Vanuit die functie heb ik de vereniging Leefmilieu leren kennen, en kwam ik de vacature van voorzitter tegen. Ik vind het een uitdaging om als nieuwe voorzitter verder te bouwen aan Leefmilieu en mogelijk hier en daar nieuwe impulsen te geven. Ik kijk ernaar uit om dit samen te doen met alle leden, bestuursleden en partners.
.
Op 10 april gaf Theo de Wit een presentatie over de strijd tegen houtstook. Theo de Wit is actief voor het longpunt Nijmegen en spreekt namens het Longfonds. Zelf is hij longpatiënt en was betrokken bij het Schone Lucht Akkoord. Theo legt uit hoe het is om longpatiënt te zijn, op welke wijze houtstook door huishoudens de gezondheidsklachten verergert, en welke maatregelen de landelijke overheid en gemeenten hiertegen moeten nemen. Een verbod op houtstook is de beste oplossing.
Theo benadrukt het belang van het aanhangig maken van maatregelen tegen houtstook door huishoudens bij gemeenten en hiervoor elke gelegenheid aan te grijpen. Dat kan bijvoorbeeld door het inspreken bij de behandeling van de omgevingsvisie in de gemeenteraad en door actieve inbreng bij de huidige college-onderhandelingen. De gemeente Utrecht heeft een verbod op houtstook in 2030 afgevaardigd. In Amersfoort zijn de eerste boetes vanwege houtstook bij slechte weersomstandigheden uitgedeeld. Rechtszaken hierover lopen nog. Gemeente Nijmegen dient deze voorbeelden te volgen en kan veel beter. Het nieuwe collegeakkoord zal uitsluitsel geven.
Tijdens zijn uitleg biedt Theo de aanwezigen de gelegenheid om hun ervaring en kennis te delen. Ook benadrukt hij het belang van lotgenotencontact van longpatiënten. Aan het einde bedanken de deelnemers Theo met een warm applaus voor zijn interactieve en boeiende presentatie.
.
In het coalitieakkoord van het nieuwe kabinet is een aantal ‘Grote keuzes voor Nederland’ benoemd. Eén van de grote keuzes heeft betrekking op de onderwerpen: landbouw, natuur en stikstof. Hiermee wordt de indruk gewekt dat er een stevige aanpak komt voor de stikstofproblematiek. Als we wat verder naar de tekst kijken zien we veel overeenkomsten met de aanpak van het kabinet Schoof, bijvoorbeeld:
- - de Kritische Depositiewaarde (KDW), die aangeeft hoeveel stikstof een natuurtype kan verdragen, uit de stikstofwet halen.
- - een rekenkundige ondergrens invoeren in het Aerius-model dat stikstofdeposities modelleert.
- - werken met vrijwillige beëindigingsregelingen voor boeren.
- - inzetten op doelsturing, wat de boer meer regie geeft dan middelsturing.
De nieuwe regering wil al deze zaken ook, maar hoe stevig is die aanpak dan?
Als het kabinet de KDW uit de stikstofwet haalt, is het niet verlost van de Europese Habitatrichtlijn en ook niet van de eis dat vergunningen geen significante schade mogen veroorzaken. De KDW voorziet de stikstofaanpak juist van een meetbare en daarmee juridische basis.
Het invoeren van een rekenkundige ondergrens was het ‘levenswerk’ van de vorige minister van landbouw, Femke Wiersma. Het is haar, ondanks grote inspanning, niet gelukt om een wetenschappelijk verantwoorde en juridisch houdbare rekenkundige ondergrens in te voeren. Waarom zou dat nu wel lukken?
Werken met doelsturing klinkt modern en redelijk: laat de boer zelf bepalen hoe hij natuurvriendelijker kan werken. Maar helaas is het de vraag of zo’n systeem juridisch voldoende zekerheid biedt dat de natuur niet verder verslechtert.
Het kabinet-Jetten heeft dezelfde doelstelling als het vorige kabinet, de landbouw moet in 2035 42 tot 46 procent minder ammoniak uitstoten dan in 2019. In de Greenpeace-zaak heeft de rechtbank de Staat ‘bevolen zich aan zijn stikstofdoel voor 2030, zoals wettelijk vastgelegd, te houden, wat betekent dat de Staat 50 procent van de oppervlakte van de stikstofgevoelige natuur uiterlijk op 31 december 2030 onder de KDW moet brengen. Daarbij moet voorrang worden gegeven aan de meest kwetsbare natuur’. Om aan die 50 % onder de KDW te kunnen voldoen moet de uitstoot van stikstof uit de landbouw met ongeveer 43% afnemen, het kabinet wil hier pas in 2035 aan voldoen. MOB heeft al in 2025 aangegeven dit reductiepercentage te laag te vinden en aangekondigd weer rechtszaken te beginnen.
De volgende zin uit het coalitieakkoord: “Als we Nederland van het stikstofslot halen, … kunnen we de natuur en biodiversiteit, die onder grote druk staan, herstellen” illustreert dat natuur en biodiversiteit slechts als een bijkomend probleem worden beschouwd en niet als basis voor een gezonde en welvarende samenleving. In werkelijkheid is herstel van natuur en biodiversiteit voorwaardelijk om vergunningverlening weer eenvoudig mogelijk te maken. Bovendien is de kwaliteit van de leefomgeving de basis voor voedselproductie, gezondheid en welzijn.
Bronnen:
- Een stikstofbeleid zonder BBB wordt niet zo anders; Jurgen Tiekstra, Binnenlands Bestuur 30/01/2026
- Reflectie op het coalitieakkoord; Raoul Beunen
.
Op 10 maart jl. presenteerden Jaap Kuper en Hans van den Bos het boek ‘Natuurvolgend Bosbeheer, voor rendabel, biodivers en prachtig bos’. In Kasteel Groeneveld in Baarn werd het eerste exemplaar overhandigd aan Harold Zoet, portefeuillehouder bos en natuur in het bestuur van het Interprovinciaal Overleg (IPO), tevens gedeputeerde in de provincie Gelderland. Bij Natuurvolgend Bosbeheer staat het bosecosysteem centraal. De natuurlijke processen bepalen hoe het bos zich ontwikkelt. Oogst van individuele bomen wordt op ecologisch verantwoorde wijze uitgevoerd door selectieve uitkap-exploitatie. Er wordt daardoor optimaal bijgedragen aan de biodiversiteit, een weldadig recreatiedecor en koolstofbinding. Daarbij kan er binnen ecologisch en financiële grenzen ook hout worden geoogst. De auteurs brengen natuurvolgend bosbeheer als alternatief voor de gangbare exploitatie-systemen van kaalkap. Gangbare commerciële houtkap kost meer dan dat het oplevert waardoor er subsidie bij moet. Natuurvolgend bosbeheer is een bosbeheersysteem dat zelf-financierend is door opbrengsten uit bosoogsten.
Het boek beschrijft deze manier van bosbeheer. Mooie foto’s laten zien hoe een bos op deze manier groeit tot een rijk ecosysteem en aangename recreatieruimte.
Het omvat een methodische aanpak die aansluit bij de wensen van de huidige samenleving. Het voorwoord is geschreven door Douglas Sheil, hoogleraar bosecologie en bosbeheer aan de Wageningen University & Research. Het is geschreven voor bosbeheerders, bosbouwstudenten, beleidsmakers en voor geïnteresseerde leken. Het Natuurdagboek van Koos Dijksterhuis besteed ook aandacht aan de publicatie van het boek: “Een bos hak je niet om, maar laat je groeien – helemaal gratis.” Tot slot over de auteurs: Jaap Kuper is voormalig rentmeester en bosbeheerder van de Kroondomeinen Het Loo en Hans van den Bos is bosecoloog, fotograaf en tekstschrijver.
Het boek is uitgegeven door en te bestellen bij uitgeverij Noordboek. Een aanrader voor iedereen die van het bos houdt!
Link naar boek Natuurvolgend Bosbeheer
.
Het voorstel van de Europese Commissie om de Europese wetgeving voor bestrijdingsmiddelen te versoepelen is onrechtmatig. Dit blijkt uit een onderzoek van Geulen & Klinger, in opdracht van milieu- en consumentenorganisaties, waaronder Foodwatch en PAN Europe.
We schreven er al eerder over. Het gaat hier om de zogenoemde Food and Feed Safety Omnibus, een pakket maatregelen van de Europese Commissie, gericht op het stroomlijnen van procedures binnen de voedsel- en diervoederketen. Deze maatregelen zijn afgelopen december gepresenteerd en zijn nu open voor publieke consultatie.
Onderdeel van het voorstel is de toelating en beoordeling van pesticiden flink te versoepelen. Dit veroorzaakt een aanzienlijke verzwakking van de huidige EU-regels voor de bescherming van de gezondheid van mens dier en milieu. Het onderzoeksrapport van Geulen & Klinger gaat hier uitgebreid op in en noemt onder meer de volgende minpunten:
- - De Europese Commissie probeert ingrijpende politieke wijzigingen door te voeren via een versnelde technische procedure, waardoor het Europees Parlement en de lidstaten buitenspel worden gezet. De Europese Commissie gaat haar boekje hiermee te buiten.
- - De periodieke beoordeling van risico’s van werkzame stoffen in pesticiden wordt afgeschaft. In plaats daarvan wordt een goedkeuring voor onbepaalde tijd ingevoerd. Fabrikanten hoeven dan niet meer periodiek aan te tonen dat de veiligheid van hun product nog voldoet aan de nieuwste wetenschappelijke inzichten. Hierdoor kunnen stoffen op de markt blijven op basis van verouderde data, zelfs als recent onderzoek aantoont dat ze schadelijker zijn dan gedacht. Dit is in strijd met het voorzorgsbeginsel en met recente EU-jurisprudentie.
- - Veiligheid wordt niet meer pro-actief bewaakt.Autoriteiten kijken pas opnieuw naar de veiligheid van een stof als de Commissie daartoe expliciet opdracht geeft, zelfs als er nieuwe wetenschappelijke bewijzen voor gezondheidsrisico's zijn. Ook dit is in strijd met het wettelijk voorgeschreven voorzorgsbeginsel en EU-jurisprudentie.
- - Belangrijke beslissingen over zaken als genetisch gemodificeerde organismen en bestrijdingsmiddelen kunnen achter gesloten deuren worden genomen, zonder voldoende parlementair toezicht.
Deze wijzigingen zijn daarmee in strijd met de huidige EU-wetgeving, ondermijnen de democratische controle en rechtszekerheid, gaan in tegen het voorzorgsbeginsel en laten de burger onbeschermd tegen risico’s van bestrijdingsmiddelen die door moderne wetenschap al lang zijn aangetoond. Lees alle overwegingen in het rapport van Geulen & Klinger.
Kom in actie
Deze periode van consultatie is cruciaal om je stem te laten horen tegen uitholling van de regels voor toelating en beoordeling van pesticiden. Laat daarom massaal je stem horen en teken tot 10 april de volgende petities:
Link naar Petitie van PAN Netherlands
Link naar Petitie van WeMove Europe
Zie hier het Onderzoeksrapport van Geulen & Klinger (Engels):
Link naar de Food and Feed Safety Omnibus van de Europese Commissie (Engels):
.
Bij de uitreiking van de tweede Marga Jacobs Milieuprijs, tijdens een bomvolle bijeenkomst in Het Badhuis in Nijmegen, kwam Geert Verstegen als winnaar uit de bus. De andere genomineerden waren Alfred Blokhuizen en Joke Kolthoff.
Geert Verstegen, voorzitter van het Brabants Burgerplatform en van de Milieuvereniging Land van Cuijk, ontving de prijs voor zijn inzet voor de vermindering van de milieudruk en van de overlast van de intensieve landbouw in Brabant. De jury was erg te spreken over zijn inzet en werkwijze: “De jury prijst de inzet en het doorzettingsvermogen van Geert, maar heeft bovenal waardering voor zijn nimmer stakende zoektocht naar verbinding. Geboren als boerenzoon zet hij zich nu in voor ‘minder beesten’, Geert zoekt niet de polarisatie maar gaat in gesprek met iedereen: van boeren tot gemeenten en van lokale gemeenschappen tot omwonenden.”
De andere genomineerden voor de tweede Marga Jacobs Milieuprijs waren Alfred Blokhuizen, voorzitter van Stichting SchipholWatch en de vereniging van omwonenden van Rotterdam Airport, die zich inzet voor de vermindering van vliegtuigoverlast en Joke Kolthoff, vrijwilliger bij de vereniging Meten=Weten. De vereniging doet metingen naar het gebruik en de verspreiding van pesticiden voor omwonenden van bloembollenteelten. Voor beide genomineerden had de jury veel lof.
Juryvoorzitter Margot Ribberink gaf aan dat de jury alle drie de kandidaten de prijs had gegund en onder de indruk is van hun inzet.
[Foto Duncan de Fey]
Lees hier ons hele persbericht
Bekijk hier een kort fotoverslag van de uitreiking (PDF)
.
Op zondag 18 januari 2026 vindt de uitreiking van de tweede ‘Marga Jacobs Milieuprijs’ plaats in Theater Het Badhuis in Nijmegen. Uit de inzendingen heeft de jury 3 kandidaten geselecteerd die voor de prijs in aanmerking komen.
Deze 3 genomineerden zijn Alfred Blokhuizen (voorzitter van Stichting SchipholWatch en de vereniging van omwonenden van Rotterdam Airport), Geert Verstegen (voorzitter van het Brabants Burgerplatform) en Joke Kolthoff (vrijwilliger bij de vereniging Meten=Weten).
Tijdens de prijsuitreiking op 18 januari wordt bekend wie van deze kandidaten de winnaar wordt van de tweede Marga Jacobs Milieuprijs. Zie ook de aankondiging in het bericht hieronder.
Lees hier ons hele persbericht
.
De nominaties zijn binnen en het juryproces is in volle gang. We kijken ernaar uit om aan het begin van het nieuwe jaar, zondag 18 januari 2026, de winnaar van de tweede Marga Jacobs Milieuprijs bekend te maken.
De feestelijke uitreiking zal plaatsvinden in theater Het Badhuis in Nijmegen. Het belooft weer een interessante en gezellig middag te worden. Houd deze middag vrij, zodat u erbij kan zijn.
Datum: zondag 18 januari 2026
Tijd: 14.15 - 16.45, met borrel na afloop
Locatie: Theater Het Badhuis, Daalseweg 262, 6523 CD Nijmegen
Toegang: gratis
Aanmelden: aanmelden via burgernetwerk@leefmilieu.nl
Theater Het Badhuis is met de bus vanaf Centraal Station Nijmegen goed bereikbaar, de bus stopt naast het theater.
Als je met de auto komt, dan kun je in de wijk rondom Het Badhuis een parkeerplek zoeken. Hou wel rekening met zones met betaald parkeren.
Lees hier meer over de Marga Jacobs Milieuprijs
.
De Europese Commissie heeft op 16 december een wetsvoorstel gepubliceerd dat de goedkeuringsprocedure voor bestrijdingsmiddelen versoepelt. Dit omvat onder andere:
1. Onbeperkte goedkeuringen. Voor de meeste actieve stoffen, met uitzondering van de meest gevaarlijke, zou de verplichte periodieke herbeoordeling (elke 10 tot 15 jaar) komen te vervallen. Daardoor zijn deze goedkeuringen in principe onbeperkt geldig. Nieuwe wetenschappelijke inzichten over schadelijke effecten van bestaande middelen worden dan niet meegenomen.
2. Langere uitloopperioden. De Commissie wil de zogenoemde uitloopperioden verdubbelen. Daardoor kunnen reeds verboden, zeer giftige pesticiden tot wel drie jaar extra gebruikt en verkocht worden.
3. Versnelde procedures voor alternatieven. Er komen eenvoudigere en snellere procedures voor de goedkeuring van biologische bestrijdingsmiddelen en alternatieven met een laag risico. Zo wil de Commissie de overgang naar duurzamere landbouw stimuleren. Volgens milieuorganisatie Pesticide Action Network Europe gebruikt de Commissie deze versnelde toelating van biologische middelen ‘als een Trojaans paard’ om de basis van de Europese bescherming tegen bestrijdingsmiddelen onderuit te halen.
Milieuorganisaties en wetenschappers hebben zeer grote bezwaren tegen deze voorstellen. De maatregelen zullen de bescherming van de volksgezondheid en het milieu ondermijnen. Het wetsvoorstel is nu in behandeling gebracht. De regels kunnen nog veranderen bij de onderhandelingen tussen de Europese Commissie, Ministerraad en het Europarlement. Er worden diverse campagnes gevoerd tegen deze versoepeling.
Als burger kun je protesteren door een bericht via de onderstaande link naar de Europese Commissie te sturen. Nieuwe campagnes zullen volgen!
Klik hier om je protestformulier in te vullen
Bekijk hier het wetsvoorstel van de Europese commissie
.
PFAS is overal en in ons allemaal. Op steeds meer plekken poppen haarden van PFAS op. De aard van de vervuiling is divers. De PFAS komt uit productieprocessen, is het gevolg van brandweeractiviteiten, is gekoppeld aan bestrijdingsmiddelen er zijn nog veel meer bronnen. Het effect is hetzelfde. PFAS maakt ons ziek en ongelukkig. Bodem, water en natuur worden dagelijks meer vergiftigd.
Samen met bezorgde omwonende Anneke van Veen organiseert Antoinette Verbrugge van Gezondheid op 1 een divers programma met sprekers over o.a. de toxicologische ‘nieuwtjes’, juridische kansen en hoe lobbypraktijken werken. Ook kun je kennismaken met PFAS-experts en hen vragen stellen. Daarnaast zijn er werksessies, is er gelegenheid voor het melden van wat je zoekt en voor het vinden van collega’s in je buurt.
U bent van harte uitgenodigd om kennis te maken, kennis te delen en te verkennen welk instrumentarium we nodig hebben om samen landelijk een vuist te maken.
Wat we in ieder geval gaan doen is het opstellen van een brief die je kunt aanreiken aan de politieke partijen in jouw gemeente voor de gemeenteraadsverkiezingen. Om eraan te herinneren dat alle gemeenten tijdens het VNG-congres in juni 2025 unaniem hebben ingestemd met een nationaal PFAS verbod, op productie, verwerking en producten.
Het wordt een inspirerende en motiverende middag. Na afloop ga je gesterkt naar huis, met het besef dat je deel uitmaakt van een brede en krachtige beweging!
datum: 23 januari 2026
tijd: 12.30 – 16.00, inlooplunch (gratis) vanaf 12.00 en na afloop borrel
locatie: Meeting House, Johan de Wittstraat 2, Dordrecht
toegang: Gratis
aanmelden: info@gezondheidop1.com cc ae.van.veen@kpnmail.nl
meer info: https://gezondheidop1.com/pfas-bijeenkomst
.
Landbouwminister Femke Wiersma incasseert de ene nederlaag na de andere: geen verruimde bemestingsnormen voor bepaalde delen van het land, geen rekenkundige ondergrens voor stikstof bij vergunningverlening en op 22 december werd duidelijk dat Brussel ook niet akkoord gaat met een nieuwe derogatie, een verruimde mestnorm voor Nederland. Eén succesje was er afgelopen september: de EU stemde, na een jarenlange lobby, in met het inzetten van Renure (recovered nitrogen from manure) als kunstmestvervanger. Renure is een verzamelnaam voor kunstmestachtige producten die gemaakt worden uit dierlijke mest.
De gangbare veehouderij en de agro-industrie willen graag aan de slag met Renure. Zogenaamd om het gebruik van stikstofkunstmest te verminderen, wat niet klopt omdat daarmee het gebruik van kunstmest hooguit wordt verplaatst (minder door de veehouder, meer door akkerbouwers die voorheen dierlijke mest gebruikten). De werkelijke reden is dat er in Nederland een gigantisch mestoverschot is en dat de vee-industrie hoopt om via de weg van Renure weg te kunnen blijven van de echte oplossing voor dit probleem: krimp van de veestapel.
Aan Renure zitten veel nadelen (die voor het gemak vaak verzwegen worden):
- - De productie van Renure is een chemisch proces en kost veel energie. Dit maakt het ook duur.
- - Renure is – net als stikstofkunstmest – geen gezonde mest: het is snelle stikstof zonder organische componenten en voedt het bodemleven niet.
Het toestaan van Renure in plaats van kunstmest is een nieuw geitenpad dat een echte oplossing voor het mest- en stikstofprobleem in de weg staat. Het is een nieuwe investering in een end-of-pipe oplossing en in een vorm van veehouderij waarvan we weten dat die niet kan blijven voortbestaan vanwege klimaat, natuur en dierenwelzijn.
Laten we hopen dat de nieuwe minister zijn of haar geld en invloed in Brussel gebruikt voor een echte transitie naar kringlooplandbouw. Dit kan door de veestapel in te krimpen, te werken aan een reductie van de import van veevoer en aan echt duurzame innovaties.
Bronnen:
- NRC, 30 april 2024: Geef de boeren een goede uitweg uit de mestcrisis, Jelle Silvius, WUR.
- Caring Farmers, 2 december 2025: Renure is geen oplossing – reactie op de open internet consultatie over de inzet van Renure
.
Naast het stikstofprobleem hebben we in Nederland inmiddels ook een waterkwaliteitsprobleem. Ons oppervlaktewater voldoet nog bijna nergens aan de Europese kwaliteitscriteria, zoals we die in 2000 in Europa in de Kaderrichtlijn Water (KRW) hebben afgesproken.
De KRW is mede op aandringen van Nederland in 2000 in Europa ingevoerd met de bedoeling dat in 2027 de waterkwaliteit in Europa weer op orde zou zijn. Nederland was in 
2000 nog goed op weg de waterkwaliteit te verbeteren, maar na de invoering van de KRW is de verbetering van de waterkwaliteit gestagneerd. Dat betekent dat we in Nederland nu nog maar 2 jaar de tijd hebben om te voldoen aan de KRW. Hete hangijzers hierbij zijn onder meer de stoffen die in het water komen door lozingen en uitspoeling vanuit de industrie, de landbouw, veeteelt en riolering. Denk aan stoffen zoals nitraten, fosfaten, pesticiden, PFAS, medicijnresten, microplastics.
Mocht het in die 2 jaar niet lukken de waterkwaliteit op orde te krijgen, dan kan Nederland hoge boetes vanuit Europa tegemoet zien. Ook kan dit leiden tot een vergelijkbare problemen met vergunningverlening zoals bij de stikstofcrisis.
In de discussie over de kwaliteit van het oppervlaktewater in Nederland staan meningen, fabels en economische belangen tegenover elkaar en is het vaak lastig de feiten boven water te krijgen. Om inzicht te krijgen in de feiten en fabels is de Factcheck Waterkwaliteit samengesteld door Advocaat van de Aarde, Waddenvereniging, MOB en Pesticide Action Network Netherlands.
De Factcheck Waterkwaliteit help om feiten en fabels te onderscheiden en biedt informatie over relevante en betrouwbare bronnen. Ook biedt het overzicht van wetenschappelijk onderbouwde weerleggingen van onjuiste claims en helpt het om meer inzicht te krijgen in de problematiek.
Kortom, voor alle bestuurders, politici en burgers een praktisch hulpmiddel om samen aan een betere kwaliteit van grond- en oppervlaktewater te werken. Ook kan de Factcheck waterkwaliteit een hulpmiddel zijn om bij de voor 2026 aangekondigde evaluatie van de KRW een eventuele versoepeling van de bestaande normen succesvol aan te vechten.
Bekijk hier de webversie van de Factcheck Waterkwaliteit
Lees hier de PDF-versie van oktober 2025
Bekijk hier meer informatie over de Kaderrichtlijn Water
.
Gemiddeld meer dan 7 soorten bestrijdingsmiddelen per bol, waaronder ook meerdere verboden bestrijdingsmiddelen, heeft PAN Nederland dit jaar in nieuw onderzoek gevonden. 
Àlle onderzochte gangbare bloembollen (14 monsters) bevatten PFAS-pesticiden. Een deel van deze bloembollen werd bij tuincentra als bij- en vlindervriendelijk verkocht. De betreffende tuincentra (Intratuin, Welkoop en Tuinland) hebben de bollen met verboden gif uit het schap gehaald.
In 2024 waren de onderzochte 13 bloembollen gemiddeld met 1,7 verschillende stoffen besmet, met een gemiddeld gehalte van 0,15 mg/kg. In 2025 waren de onderzochte 14 bloembollen met 7,2 verschillende stoffen besmet. Dat is 4 maal zoveel soorten bestrijdingsmiddelen als in 2024. Het gemiddelde gehalte bedroeg in 2025 0,99 mg/kg. Dat is 6 maal zoveel als in 2024. Vergeleken met 2024 is er dus sprake van een flinke toename. In twee monsters doorgemeten biologische bollen zijn geen bestrijdingsmiddelen gevonden. Daarbij bedroeg de detectielimiet 0,01 mg/kg.
Leefmilieu is van mening dat de tuincentra bloembollen zonder bestrijdingsmiddelen dienen te verkopen. Zolang dat niet het geval is kunnen consumenten onder meer via de webshops van Sprinklr (https://sprinklr.co/ ) en van Huiberts ( https://www.huibertsbloembollen.nl/ ) biologische bloembollen kopen.
Zie voor het onderzoek van PAN Nederland: https://tinyurl.com/bloembol2025
.
De Atlas Leefomgeving is een website van de Nederlandse overheid waar zeer veel informatie over de kwaliteit van de leefomgeving in Nederland is samengebracht. Op de website (atlasleefomgeving.nl) kunnen inwoners, beleidsmakers en onderzoekers informatie vinden over allerlei thema’s die invloed hebben op gezondheid, milieu en ruimtelijke ordening — zoals luchtkwaliteit, geluidsoverlast, waterkwaliteit, bodem, klimaat, energie en groenvoorziening. De informatie wordt regelmatig aangepast met de meest recente gegevens en steeds wordt gekeken met welke informatie de atlas uitgebreid kan worden. Zo zijn de geluidskaarten recent aangepast en is er een kaart toegevoegd over bijendiversiteit.
Het doel van de Atlas is om gegevens over de leefomgeving toegankelijk en begrijpelijk te maken voor iedereen. De informatie wordt weergegeven op interactieve kaarten, waardoor je eenvoudig kunt zien hoe schoon, gezond of veilig een bepaalde plek is en praktische buurtinformatie. Voer een adres in of kies op de kaart een plek en je krijgt een goed overzicht van de beschikbare informatie.
Een aanrader om deze website eens te ontdekken: https://www.atlasleefomgeving.nl/
.
Deze zomer deed de Stichting Reclame Code (SRC) uitspraak over de klacht van de Stichting Nederlandse Haarden- en Kachelbranche (NHK) tegen de houtstookcampagne van Stichting Milieu Centraal. De SRC constateerde geen overtredingen en wees de meeste klachten van de NHK af. Wel gaf de SRC aan Milieucentraal een vrijblijvend advies om op de website bij 2 punten wat meer duiding te geven.
Maar deze uitspraak kreeg een staartje. De NHK was niet blij met deze uitspraak stuurde een uitgebreide brief naar alle gemeenten met een eigen interpretatie van de uitspraak van de SRC en met kritiek op het vermeende beleid achter de houtstookcampagne, wat het transparante democratisch beleid zou ondermijnen. Ook bevatte de brief een pleidooi om te streven naar een toekomstbestendige houtstooksector, in plaats van het uitfaseren van houtstook.
Als reactie op de brief van NHK stuurde Stichting Houtrookvrij op hun beurt een brief naar alle gemeenten met de boodschap dat de brief van de
NHK een onjuiste voorstelling van zaken geeft, dat de SRC de klachten van de NHK grotendeels heeft afgewezen en dat er geen overtreding van artikel 5 van de Nederlandse Reclame Code is vastgesteld. Verder brengt Stichting Houtrookvrij in de brief nieuw onderzoek van TNO onder de aandacht dat 80% van de houtkachels in de praktijk aanzienlijk meer fijnstof uitstoot dan fabrikanten opgeven, wat relevant is voor de beoordeling een aanpak van de fijnstofproblematiek in woonwijken.
Andere partijen viel op dat de uitspraak van de SRC en de brief van de NHK aan gemeenten er beiden van uitgaan dat “er volgens het RIVM geen duidelijk wetenschappelijk bewijs is voor gezondheidsschade door houtstook”.
Als reactie hierop stuurde Inge Everhardus, arts Maatschappij & Gezondheid, mede ondertekend door de organisaties Scapeler, Leefmilieu, Comité Schone lucht en Clean AirNederland, een brief naar het RIVM, waarin zij aangeven dat de schadelijkheid van particuliere houtstook in het Schone Lucht Akkoord (SLA) wordt onderschat. Dit zou onder meer komen omdat de adviezen van gerenommeerde instanties, zoals de WHO, niet in het SLA worden meegenomen en dat de voortschrijdende wetenschappelijke inzichten in het SLA niet worden beschreven. Zij onderbouwen deze uitspraak met uitgebreide (nieuwe) informatie en bronnen.
Ook geven zij aan dat in het SLA niet duidelijk wordt dat de EU-lidstaten na 2030 zo snel als mogelijk de nieuwe WHO-luchtkwaliteitsnormen willen behalen en dat hiervoor een houtstookverbod noodzakelijk is. Daarmee zet het SLA gemeenten en burgers op het verkeerde been door te adviseren om te investeren in EcoDesign kachels en kachelfilters.
Zij eindigen hun brief met de stelling dat bestuurders en burgers recht hebben op de volledige informatie om zo betere keuzes te kunnen maken.
Zo kan het indienen van een klacht tegen een houtstoolcampagne leiden tot een stevige opschudding van het maatschappelijke debat over dit onderwerp.
Link naar Campagne Milieucentraal: https://tinyurl.com/MC-over-houtstook
Link naar uitspraak RCC: https://tinyurl.com/RCC-uitspraakNHK
Link naar brief van NHK aan gemeenten: https://tinyurl.com/brief-NHK-gemeenten
Link naar brief Houtrookvrij aan gemeenten: https://tinyurl.com/brief-houtstookvrij-gemeenten
Link naar brief aan RIVM met betrekking tot SLA: https://tinyurl.com/Brief-aan-RIVM-SLA
Link naar rapport TNO meetmethoden-EcoDesign-kachels: https://tinyurl.com/TNO-EcoDesign
.
Leefmilieu heeft begin september samen met acht natuurorganisaties een handhavingsverzoek tegen kaalkap van 1,6 hectare bos op landgoed Wisch (Terborg) ingediend bij de provincie Gelderland. De kaalkap is strijdig met het besluit van Rechtbank Arnhem van 19 december 2024 waarbij kaalkap door bosbeheerders boven 500 m2 niet meer is toegestaan. Toch werd op het landgoed Wisch in Terborg 1,6 hectare bos kaalgekapt zonder vergunning en openbaar ecologisch rapport. De provincie reageerde slechts dat er een “kapmelding” was ingediend en dat zij de boseigenaar op de zorgplicht uit de wet heeft gewezen. Een melding is echter geen omgevingsvergunning. Wijzen op de zorgplicht is veel te vrijblijvend.
Tot eind 2024 konden bosbeheerders kaalkap boven 500 m² uitvoeren onder een ministeriële gedragscode. Rechtbank Arnhem blokkeerde op 19 december 2024 die route. Kaalkap is geen onderhoud, maar een ruimtelijke ingreep met directe gevolgen voor beschermde soorten. Sinds 1 januari 2024 is daarvoor onder de Omgevingswet een vergunning én uitgebreid ecologisch onderzoek verplicht. De ecologische onderbouwing vanuit het beroep achtte de rechtbank Arnhem zo deskundig onderbouwd dat het zeer moeilijk wordt geacht om een omgevingsvergunning voor kaalkap boven de 500 m2 te krijgen.
Kaalkap, schermkap en bodembewerking maken meer kapot dan alleen bomen en bodem. Ook struiken en kruidlagen verdwijnen, met leefgebied voor vogels, insecten, amfibieën en zoogdieren. Herplant compenseert dat niet: een jong bos vervangt geen volwassen ecosysteem dat decennia nodig had om zich te ontwikkelen. De rechtbank erkende daarom dat zulke ingrepen direct gevolgen hebben voor soortenbescherming. Provincies zijn verplicht vergunningen af te geven, te toetsen en te handhaven
Eigenaar en beheerder van het betreffende kaalgekapte perceel is de familie Vegelin van Claerbergen van het landgoed Wisch in Terborg.
Lees hier het handhavingsverzoek: https://tinyurl.com/Handhaving-Kaalkap-Terborg
Zie ook ons eerdere artikel: https://tinyurl.com/Kaalkap-verleden-tijd
.
De voorbereidingen voor de Marga Jacobs Milieuprijs zijn alweer in volle gang. Op 18 januari 2026 zal de prijs voor de tweede keer uitgereikt worden.
De Marga Jacobs Milieuprijs is een tweejaarlijkse onderscheiding die wordt toegekend aan personen die zich op bijzondere wijze inzetten voor een beter leefmilieu. De prijs is ingesteld als eerbetoon aan de in 2020 overleden milieuactiviste Marga Jacobs, die als voorzitter van de vereniging Leefmilieu veel betekend heeft voor het ondersteunen van mensen die opkomen voor hun lokale leefomgeving.
> De termijn om uw milieuheld te nomineren voor de tweede Marga Jacobs Mileuprijs is inmiddels gesloten. <
Lees hier meer over de Marga Jacobs Milieuprijs
.
Het onkruidbestrijdingsmiddel glyfosaat is de afgelopen maanden volop in het nieuws geweest. Het middel wordt door boeren gebruikt bij de wisseling van teelten. Voordat ze een nieuw gewas inzaaien behandelen ze de grond met glyfosaat om resten van het vorige gewas en onkruid te verwijderen. Dat kost een stuk minder moeite en energie dan het mechanisch verwijderen van gewasresten en onkruid. Het leidt tot een beeld dat u misschien wel herkent als u in het vroege voorjaar door het landelijk gebied fietst: velden die geel zijn van de stervende planten.
Glyfosaat is omstreden omdat sommige wetenschappers vermoeden dat de stof kanker kan veroorzaken of stimuleren. Andere wetenschappers betwijfelen dit. Tegelijkertijd staat glyfosaat bekend als het meest gebruikte bestrijdingsmiddel. Er is dus ook veel geld gemoeid met de handel in glyfosaat. De belangen zijn groot.
De Wereldgezondheidsorganisatie heeft glyfosaat geclassificeerd als "mogelijk kankerverwekkend voor mensen". Wetenschappers van de Europese Unie en de Verenigde Staten hebben hun eigen beoordelingen uitgevoerd en komen tot de conclusie dat er onvoldoende bewijs is om glyfosaat als kankerverwekkend te classificeren. Hoe zit dat?
Helaas geeft wetenschappelijk onderzoek niet altijd eenduidige resultaten. In dit geval gaat het om onderzoek bij ratten die doelbewust worden blootgesteld aan glyfosaat. 
Er zijn studies die na blootstelling een lichte verhoging van het aantal tumoren in ratten laten zien, maar er zijn ook studies die dat niet laten zien. Om de resultaten van de rattenstudies te beoordelen wordt statistiek gebruikt. Het televisieprogramma Zembla ontdekte dat bij de Europese beoordeling van glyfosaat de verkeerde statistiek is gebruikt. Een groep van deskundigen die op verzoek van het Nederlandse College voor Toelating van Gewasbeschermingsmiddelen (Ctgb) naar deze statistiek heeft gekeken heeft inmiddels bevestigd dat de gebruikte statistiek rammelt. Toch willen het Ctgb en de Nederlandse overheid glyfosaat niet opnieuw beoordelen. Het blijft dus op de markt.
Daarnaast is afgelopen maand een nieuwe rattenstudie verschenen die laat zien dat glyfosaat in ratten (wederom) een lichte verhoging van het aantal tumoren veroorzaakt. Vooralsnog reageert het Ctgb terughoudend. Ze willen eerst de onderliggende gegevens bekijken. Wel heeft de Europese Unie aan de Europese Voedsel- en Warenautoriteit (EFSA) gevraagd om deze nieuwe studie op kwaliteit en relevantie te beoordelen. Als de studie standhoudt dan zou dit uiteindelijk kunnen leiden tot een verbod op glyfosaat. Maar zover is het nog lang niet. Het belooft een hete zomer te worden, vooral voor Bayer, de producent van glyfosaat.
Lees hier meer over het onderzoek van Zembla
.