locatie: Nijmegen

Behandeld: nazomer 2005

Foto: www.batava.nl

Vraag:
In de woonwijk van de vraagsteller wordt een omvangrijk bouwplan uitgevoerd en staat er nog een op stapel.
Deze steeds verdergaande verdichting ontmoet tegenstand van de huidige bewoners van de wijk omdat er sprake is van veel zorgen over de luchtkwaliteit. Verder is er in de wijk heel weinig openbaar groen en met de nieuwe bouwplannen, zou ook dit restje groen moeten wijken voor woningen.
De vraag van de bewoners is eigenlijk of de verdichting zo maar kan en of de verslechtering van de luchtkwaliteit niet een steekhoudend argument is om de gemeente van deze plannen te laten afzien. In hoeverre kan slechte lucht (= overschrijdingen in het kader van het besluit luchtkwaliteit) juridische argumenten leveren in eventuele procedures tegen de bouwplannen?

Antwoord:  

Het Besluit Luchtkwaliteit heeft als doel om burgers te beschermen tegen gezondheidsschade door de luchtverontreiniging, zowel bij acute als chronische blootstelling aan bepaalde concentraties. Bij het ontwikkelen en realiseren van ruimtelijke plannen dient de bestaande situatie qua luchtverontreiniging in kaart te worden gebracht. Bovendien moet men bepalen of er bestaande of geplande gevoelige bestemmingen aanwezig zijn en dienen de normen van het besluit luchtkwaliteit in acht te worden genomen en toekomstige knelpunten zien te voorkomen. Nu haalt Nederland de Europese normen voor fijn stof en stikstofdioxide op veel plaatsen niet.

De Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State (ABRS) heeft vanaf medio 2004 besluiten tot vaststelling van ruimtelijke plannen (bestemmingsplannen, wegverbredingen) tot verlening van milieuvergunningen en tot verlening van vrijstellingen art. 19 WRO , geheel of gedeeltelijk vernietigd. Deels is dit gebeurd op procedurele gronden en gebrekkige motivering, maar deels ook op grond van de uitleg van de Afdeling van het toepassingsgebied van de normen. Met name de uitleg van de Raad rond het toepassingsgebied van de normen en het van toepassing verklaren van de grenswaarden voor fijn stof op lokale besluiten, heeft gevolgen gehad voor mogelijke ruimtelijke ontwikkelingen. Gemeenten en provincies werden hierdoor geconfronteerd met vertraging of zelfs afstel van ruimtelijke plannen, woningbouw en nieuwe economische activiteiten. Want hoewel formeel de verantwoordelijkheid voor de aanpak van fijn stof bij het Rijk ligt, oordeelde de Raad van State dat lagere bestuursorganen zelf ook een verantwoordelijkheid hebben ten aanzien van de luchtkwaliteit. De besluiten van een gemeente of provincie hebben immers gevolgen voor de luchtkwaliteit. Nederland was in rep en roer omdat ons land ìop slot ì ging als gevolg van de Europese normen voor schone lucht.

Nu is de wetgeving aangepast waarbij rekening wordt gehouden met de uitspraken van de Raad van State. Zo is inmiddels het nieuwe ëBesluit luchtkwaliteit 2005"in werking getreden. Artikel 5 van dit besluit geeft de mogelijkheid van aftrek van fijn stof dat zich al van nature in de lucht bevindt en aftrek van fijn stof dat wordt veroorzaakt door natuurverschijnselen. Artikel 7 geeft ruimte voor een saldobenadering, per plan moet dit ingevuld worden naar inhoud, gebied en tijdsperiode. Ook wordt er gewerkt aan een wijziging van de Wet milieubeheer waardoor de implementatie van de EU-richtlijn bij wet wordt geregeld. Verder heeft VROM een ëtaskforceí luchtkwaliteit ingesteld waarin VROM met IPO, VNG en de departementen van V&W en EZ zoekt naar oplossingen voor deze situaties.

Dat gebeurt onder andere door in concrete plannen (pilots) te zoeken naar oplossingen en ervaringen op te doen. In de pilots worden de mogelijkheden, die de saldobenadering onder het Besluit luchtkwaliteit 2005 biedt, nagegaan. De saldobenadering betekent in principe dat een bouwproject dat de luchtkwaliteit ter plaatse zou schaden, dit toch kan doorgaan als elders deze verslechtering van de luchtkwaliteit wordt gecompenseerd. Dit is een ,,gebiedsgerichte benadering' waarvan de concrete invulling nog gestalte moet krijgen. Verder krijgt Nederland wellicht enkele jaren langer de tijd om te voldoen aan de normen voor fijn stof en stikstofdioxide, maar ook hoeft eventueel het aandeel van zeezout in de concentratie fijn stof niet worden meegerekend.

De Europese Commissie laat weten dat het lidstaten onder strikte voorwaarden ,,flexibel'' wil laten omgaan met de richtlijn voor luchtkwaliteit, bijvoorbeeld door de landen meer tijd te gunnen, maar dat er nog niets is afgesproken over een eventuele saldobenadering. Richtlijnen zijn niet bedoeld om de ontwikkeling van een lidstaat te frustreren, maar om de gezondheid van Europeanen te bevorderen. Als bouwplannen niet doorgaan kost dat geld, maar als een deel van de eigen bevolking vroegtijdig sterft, kost dat nog veel meer, zo heet het. Het is dus onduidelijk welke plannen of projecten in Nederland, met in het achterhoofd het nieuwe Besluit Luchtkwaliteit, kunnen doorgaan of kunnen worden tegengehouden als nieuwe plannen of projecten de luchtkwaliteit ter plaatse zou verslechteren.

Relevante sites:
www.vng.nl
www.ipo.nl
www.nijmegen.nl
www.wetten.overheid.nl
www.infomil.nl