Locatie: Maarn

Behandeld: Nazomer 2005

Vragen: Graag meer informatie over de schadelijke invloeden van fijn stof (man 51, vrouw 44, kinderen 10 en 12 jaar) omdat ons gezin op ongeveer 800 meter afstand van de A12 woont in Maarn. De vraagsteller vraagt zich af of door de A12 bij zijn woning meer fijn stof in de lucht zit en wat hiervan het gevaar voor de gezondheid is.

Achtergrond:
Fijn stof en gezondheid
in Maarn Maarn is een gemeente met ruim 5000 inwoners gelegen in de Provincie Utrecht. De omgeving is groen (bosrijk en heuvelachtig), maar Maarn wordt doorkruist door de rijksweg A12. Dit gegeven roept bij een bewoner uit Maarn de vraag op of er, door de aanwezigheid van de A12, een risico voor de gezondheid is door fijn stof.

Om deze vraag te beantwoorden, is enerzijds informatie nodig over de effecten van fijn stof op de gezondheid in het algemeen en anderzijds informatie over de actuele luchtkwaliteit in Maarn.

Antwoord: Hieronder wordt de meest actuele, beschikbare informatie op deze twee punten beschreven.

Fijn stof en gezondheid
Fijn stof Luchtverontreiniging in de vorm van fijn stof komt wijd verspreid voor. Naast een natuurlijke achtergrond (bijvoorbeeld opwaaiend bodemstof, en zeezout) dragen zowel bronnen uit Nederland als bronnen uit het buitenland bij aan de concentraties in Nederland. Het precieze aandeel van deze bronnen (waaronder verkeer, industrie, energieopwekking en verwarming) in de gezondheidseffecten is nog niet vast te stellen. Vooral in stedelijke gebieden is er een grotere lokale bijdrage van verkeer aan de fijn stof concentratie. Nederlands en buitenlands onderzoek laat zien dat gezondheidsrisicoís groter kunnen zijn dichtbij (drukke) verkeerswegen.

Gezondheidseffecten
Voor fijn stof wordt aangenomen dat er geen drempelwaarde is voor effecten (d.w.z. een buitenluchtconcentratie waar beneden geen gezondheidseffecten gevonden worden in epidemiologische studies). Daarom zullen er ook beneden de huidige grenswaarden voor fijn stof in de buitenlucht gezondheidseffecten te vinden zijn.

Bij de gezondheidseffecten van fijn stof is ook niet aan te geven welke mensen dit precies betreft en waar deze mensen wonen. Wél is aannemelijk dat bij een hogere blootstellingsconcentratie en bij een grotere gevoeligheid (bijvoorbeeld bij oudere mensen met hart- en vaat-, en luchtweg- en longaandoeningen) het risico op gezondheidseffecten groter is.

Bij luchtverontreiniging en fijn stof wordt vaak alleen maar over vroegtijdige sterfte gesproken. Het totaal aan gezondheidseffecten lijkt echter omvangrijker. Naast sterfte worden in onderzoeken ook effecten waargenomen als verergering van bestaande ziekten (aandoeningen van hart- en vaatstelsel- en luchtwegen en longen) en de hiermee verbonden toegenomen ziekenhuisopnames, toename van klachten en symptomen, en toegenomen verzuim op school en werk. Deze effecten komen op grotere schaal in de bevolking voor dan sterfte en dragen bij aan de totale ziektelast in de bevolking. Deze effecten zijn echter vaak minder goed te berekenen.

Effecten van korte-termijn blootstelling
Geassocieerd met korte-termijn (enkele dagen) blootstelling aan fijn stof concentraties sterven in Nederland per jaar naar schatting 2300-3500 mensen met een zwakke gezondheid voortijdig. Deze vervroegde sterfte is vermoedelijk kort (enkele dagen tot maanden). Deze schattingen komen overeen met wat daarover eerder is gerapporteerd. In onderzoek over de hele wereld, en ook in Nederland, zijn dergelijke associaties aangetoond.

Effecten van lange-termijn blootstelling
Er is bezorgdheid over een mogelijk grotere invloed op de gezondheid samenhangend met lange-termijn (chronische) blootstelling aan fijn stof. Daarmee wordt het luchtverontreinigingsniveau bedoeld waaraan mensen gedurende langere tijd (meerdere jaren of gedurende een heel leven) zijn blootgesteld. Betrouwbare Nederlandse en Europese gegevens om dit risico in te schatten ontbreken vooralsnog.

Wanneer dergelijke risicoschattingen worden gemaakt met behulp van belangrijke Amerikaanse studies, blijkt de omvang en de ernst van deze effecten groter te zijn dan de effecten geassocieerd met korte-termijn blootstelling. Bij een jaargemiddelde fijn stof concentratie van ca. 35 µg/m₃ wordt de omvang van deze effecten in Nederland geschat op ca. 12.000-24.000 vroegtijdige sterfgevallen per jaar (met 18.000 als gemiddelde) (Knol en Staatsen, 2005).

Dergelijke schattingen komen ongeveer overeen met wat daarover eerder is gerapporteerd. De geschatte levensduurverkorting die hierbij optreedt, is eveneens onzeker, vermoedelijk in de orde van 10 jaar.

Luchtkwaliteit in Maarn
Luchtkwaliteit in Maarn De meest recente gegevens over de luchtkwaliteit in Maarn, zijn te vinden in de Rapportages Besluit Luchtkwaliteit 2003, de rapportages over 2004 komen eind oktober beschikbaar. Het betreft de rapportage van de Provincie Utrecht en de rapportage van de Gemeente Maarn zelf.

Als we het over fijn stof hebben, dan gaat dit over PM10 (Particulate Matter 10). Dit zijn de stofdeeltjes è 10 micron. Voor PM10 zijn er twee verschillende grenswaarden:

• en jaargemiddelde grenswaarde van 40 _g/m³
• Een 24-uursgemiddelde grenswaarde van 50 _g/m³, die maximaal 35 keer per jaar overschreden mag worden.

Jaargemiddelde grenswaarde in Maarn
In de Rapportage Besluit Luchtkwaliteit 2003 van de Provincie Utrecht is te lezen dat de achtergrondconcentratie van PM 10 in Maarn 33/34 _g/m³ jaargemiddeld is; de achtergrondconcentratie is de concentratie die er continu is (dus zonder de extra bijdrage van bijvoorbeeld een weg), je kan er dus vanuit gaan dat iedere inwoner van Maarn minimaal aan deze concentratie blootgesteld wordt. Deze hoge achtergrondconcentratie wordt onder andere veroorzaakt door de grote rijkswegen die de provincie Utrecht doorkruisen. Lokaal kan door invloed van met name verkeer de concentratie PM10 nog hoger zijn.

Uit de Rapportage Luchtkwaliteit 2003 Zuidoost-Utrecht, waaronder de Gemeente Maarn, blijkt dat in ÈÈn ëbaanvakí de jaargemiddelde grenswaarde in Maarn wordt overschreden. Dit baanvak bevindt zich op de kruising N227/A12.

24-uursgemiddelde grenswaarde in Maarn
De 24-uursgemiddelde grenswaarde wordt in heel Maarn overschreden, zoals dat voor vrijwel heel Nederland het geval is. Dit betekent dat je als inwoner van Maarn meer dan 35 keer per jaar bloot staat aan een 24-uursgemiddelde PM10 concentratie van meer dan 50 _g/m3.

Conclusie:

• Op basis van de gegevens die nu voorhanden zijn, kan gesteld worden dat de A12 medeverantwoordelijk is voor de hoge achtergrondconcentratie in de provincie Utrecht en dus in Maarn. De A12 veroorzaakt een gedeelte van de overschrijdingen van de 24-uursgemiddelde concentraties.
• De jaargemiddelde concentraties en de 24-uursgemiddelde concentraties PM10 in Maarn kunnen de beschreven gezondheidseffecten veroorzaken.
• De gegevens tonen niet aan dat er in Maarn een verhoogd risico is ten opzichte van andere plaatsen in Nederland.

Documentatie:

• Rapportage Luchtkwaliteit 2003 Regio Zuidoost-Utrecht, Milieudienst Zuidoost-Utrecht mei 2004.
• Rapportage Besluit Luchtkwaliteit 2003, Rapport over de luchtkwaliteit in de provincie Utrecht in 2003, Provincie Utrecht, september 2004.
• Gezondheidseffecten fijn stof in de Milieubalans; Natuur- en milieuplanbureau (NMP), 2005.

Relevante websites:
www.provincie-utrecht.nl
www.milieudienstzou.nl
www.mnp.nl